Trong các vụ án liên quan đến Điều 360 Bộ luật Hình sự, yếu tố “gây hậu quả nghiêm trọng” thường được xác định thông qua giá trị thiệt hại về tài sản. Tuy nhiên, không ít trường hợp con số thiệt hại được nêu trong Kết luận điều tra chỉ dựa trên ước tính hành chính, không có giám định tài chính tư pháp hợp pháp. Vậy trong tình huống này, liệu có đủ căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự hay không?
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
1. Giám định tài chính là chuẩn chứng cứ bắt buộc
Trong tố tụng hình sự, thiệt hại về tài sản không được suy đoán mà phải được:
- Xác định bằng kết luận giám định hợp pháp;
- Thực hiện bởi tổ chức, cá nhân có thẩm quyền;
- Tuân thủ đúng trình tự, thủ tục tố tụng.
Giám định tài chính không chỉ là thủ tục kỹ thuật, mà là chuẩn mực chứng cứ để xác định hậu quả trụ cột của cấu thành tội phạm.
2. Ước tính hành chính không thay thế được giám định tư pháp
Ước tính hành chính thường phục vụ:
- Công tác quản lý nội bộ;
- Đánh giá sơ bộ rủi ro tài chính;
- Báo cáo điều hành.
Tuy nhiên, ước tính hành chính không có giá trị chứng minh trong tố tụng hình sự nếu không được chuyển hóa thành kết luận giám định theo đúng quy định pháp luật.
Dùng ước tính để định tội là hạ thấp chuẩn chứng cứ hình sự.
3. Điều 360 BLHS đòi hỏi hậu quả được chứng minh rõ ràng
Điều 360 không xử lý hành vi nguy hiểm trừu tượng, mà xử lý hậu quả nghiêm trọng đã xảy ra. Do đó:
- Nếu thiệt hại chưa được giám định;
- Nếu con số thiệt hại chưa được chứng minh độc lập;
Yếu tố “gây hậu quả nghiêm trọng” chưa được xác lập.
4. Sai lệch phổ biến trong thực tiễn điều tra
Thực tiễn cho thấy một số sai lệch thường gặp:
- Lấy số liệu nội bộ thay cho giám định;
- Suy diễn thiệt hại từ khả năng thu ngân sách;
- Hợp thức hóa hậu quả để hoàn thiện cấu thành tội phạm.
Những sai lệch này không phù hợp với nguyên tắc suy đoán vô tội và chuẩn mực chứng minh trong tố tụng hình sự.
5. Áp dụng vào các vụ án Điều 360
Trong các vụ việc mà:
- Thiệt hại chỉ được nêu bằng con số ước tính;
- Chưa có giám định tài chính hợp pháp;
- Chưa chứng minh được mối quan hệ nhân quả trực tiếp;
Không đủ căn cứ pháp lý vững chắc để truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 360 BLHS.
Giám định tài chính là điều kiện không thể thiếu để xác định “hậu quả nghiêm trọng” trong các vụ án Điều 360. Khi yếu tố này chưa được chứng minh bằng chứng cứ hợp pháp, việc tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự là thiếu cơ sở pháp lý vững chắc.
Rà soát chứng cứ thiệt hại và đánh giá khả năng loại trừ yếu tố “hậu quả nghiêm trọng” trong vụ án Điều 360 bảo mật, định hướng chiến lược.
Trong tố tụng hình sự, hậu quả không thể được suy đoán. Khi thiệt hại chưa được chứng minh bằng giám định hợp pháp, việc tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự là đi trước chứng cứ điều mà luật hình sự không cho phép.
Nội dung và phương pháp phân tích trong bài viết này được xây dựng từ thực tiễn hành nghề, hồ sơ và chuẩn đánh giá pháp lý riêng của TAT Law Firm, mọi việc sao chép, trích dẫn hoặc vận dụng tách rời khỏi cấu trúc nghĩa vụ - khả năng - nhân quả của từng vụ việc đều có nguy cơ dẫn đến những suy luận sai lệch về trách nhiệm hình sự.
Tham khảo thêm các bài viết:
Điều 360 Bộ luật Hình sự: Khi nào hành vi “thiếu trách nhiệm” không cấu thành tội phạm?
Không thu được tiền phạt hành chính có phải là “thiệt hại” theo Điều 360 BLHS?
“Tiền đáng lẽ Nhà nước thu được” có phải là tài sản Nhà nước trong Điều 360 BLHS?
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
