Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, nhận định: Điều 360 Bộ luật Hình sự không phải là “điều khoản dự phòng” để xử lý mọi thất bại trong quản lý. Nếu không giữ kỷ luật pháp lý nghiêm ngặt, ranh giới giữa sai sót quản lý và tội phạm sẽ bị xóa nhòa, kéo theo nguy cơ hình sự hóa những quyết định quản trị hợp pháp nhưng không đạt kết quả.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
1. Bối cảnh: Khi Điều 360 trở thành “điều khoản trung gian” trong các vụ án quản lý
Trong thực tiễn xét xử các vụ án liên quan đến trách nhiệm quản lý, Điều 360 BLHS thường được viện dẫn trong những trường hợp hành vi không rơi trọn vẹn vào các tội danh kinh tế - chức vụ cụ thể, nhưng hậu quả đã phát sinh và đặt ra yêu cầu truy cứu trách nhiệm hình sự.
Chính đặc điểm này khiến Điều 360 vừa có phạm vi áp dụng rộng, vừa tiềm ẩn nguy cơ bị sử dụng như một “điều khoản bao trùm”, nếu thiếu sự kiểm soát chặt chẽ về mặt học thuật và chính sách hình sự. Thay vì được tiếp cận như một cấu thành tội phạm có điều kiện nghiêm ngặt, điều luật này trong nhiều vụ việc lại bị giản lược thành công cụ xử lý mọi thất bại trong quản lý có hậu quả nghiêm trọng.
2. Thách thức pháp lý & ranh giới cần được bảo vệ
Về bản chất, Điều 360 không phải là tội bất tác vi thuần túy. “Thiếu trách nhiệm” trong điều luật phản ánh việc vi phạm chuẩn mực thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao, chứ không đồng nhất với việc đơn thuần “không làm” hay “không kịp làm”.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy một xu hướng đáng lo ngại: suy luận trách nhiệm từ hậu quả. Khi hậu quả được đánh giá là nghiêm trọng, quá trình phân tích pháp lý dễ bị đảo chiều thay vì đi từ nghĩa vụ pháp lý, khả năng thực tế và hành vi cụ thể của cá nhân, việc truy cứu lại bắt đầu từ kết quả cuối cùng.
Từ góc nhìn TAT Law Firm, để áp dụng Điều 360 đúng bản chất, điều luật này phải được đặt dưới lăng kính bất tác vi với ba điều kiện kiểm soát nghiêm ngặt:
- Nghĩa vụ pháp lý cá thể hóa: Nghĩa vụ không thể suy diễn từ chức danh hay trách nhiệm chung chung, mà phải xác định rõ nguồn gốc, nội dung và phạm vi pháp lý cụ thể.
- Khả năng can thiệp thực tế: Không thể chỉ dựa vào vị trí danh nghĩa. Cần chứng minh cá nhân đó có quyền hạn, công cụ và điều kiện thực tế để ngăn chặn hậu quả tại thời điểm cụ thể.
- Quan hệ nhân quả trực tiếp: Hậu quả phải là hệ quả đáng kể và trực tiếp của hành vi thiếu trách nhiệm. Trong các chuỗi nguyên nhân phức hợp, việc suy đoán nhân quả là không được phép.
“Luật hình sự chỉ có giá trị khi nó biết dừng lại trước ranh giới của suy đoán.” - Luật sư Trương Anh Tú
3. Vai trò chuyên sâu của TAT Law Firm
Trong các vụ việc có nguy cơ hình sự hóa sai sót quản lý theo Điều 360, TAT Law Firm tiếp cận bảo vệ thân chủ không chỉ ở khâu tranh tụng, mà ngay từ việc tái thiết lập ranh giới pháp lý đúng cho điều luật.
Cụ thể, TAT Law Firm thực hiện:
- Phân tích vị trí pháp lý, thẩm quyền và nghĩa vụ thực sự của từng cá nhân trong bộ máy quản lý;
- Đánh giá khả năng can thiệp thực tế tại thời điểm hậu quả phát sinh;
- Loại bỏ các lập luận suy diễn từ hậu quả, chức danh hoặc áp lực dư luận;
- Xây dựng chiến lược bảo vệ dựa trên cấu trúc nghĩa vụ - khả năng - nhân quả, nhằm ngăn chặn việc mở rộng trách nhiệm hình sự trái nguyên tắc.
Qua đó, TAT Law Firm giúp đưa Điều 360 trở về đúng vai trò của nó: một ngoại lệ nghiêm ngặt trong luật hình sự, không phải công cụ xử lý mọi sai sót trong quản trị.
4. Kết luận: Giữ ranh giới để luật hình sự không trở thành nỗi sợ quản lý
Điều 360 không được thiết kế để trừng phạt mọi thất bại trong quản lý. Luật hình sự càng không phải công cụ bù đắp cho những bất cập trong điều hành hay cơ chế quản trị.
Khi nghĩa vụ, khả năng và quan hệ nhân quả không được chứng minh đầy đủ, việc lựa chọn các công cụ xử lý khác như kỷ luật công vụ, trách nhiệm hành chính hoặc dân sự không phải là né tránh trách nhiệm, mà là lựa chọn công cụ pháp lý phù hợp với bản chất hành vi.
Chỉ khi luật hình sự được đặt đúng vị trí của nó, niềm tin pháp lý mới được củng cố bền vững, và người quản lý mới dám ra quyết định trong khuôn khổ pháp luật, không phải trong nỗi sợ bị suy diễn trách nhiệm hình sự.
TAT Law Firm cam kết đồng hành cùng lãnh đạo, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để bảo vệ ranh giới pháp lý đúng đắn, kiểm soát rủi ro hình sự và chuyển hóa trách nhiệm quản lý thành nền tảng phát triển bền vững.
Bài viết này sẽ được tăng tải trên chuyên mục "Góc nhìn Tạp chí Luật sư Việt Nam" kính mời Quý đọc giả cùng theo dõi.
Nội dung và phương pháp phân tích trong bài viết này được xây dựng từ thực tiễn hành nghề, hồ sơ và chuẩn đánh giá pháp lý riêng của TAT Law Firm, mọi việc sao chép, trích dẫn hoặc vận dụng tách rời khỏi cấu trúc nghĩa vụ - khả năng - nhân quả của từng vụ việc đều có nguy cơ dẫn đến những suy luận sai lệch về trách nhiệm hình sự.
Tham khảo thêm các bài viết:
Điều 360 BLHS: Giới hạn pháp lý của việc truy cứu trách nhiệm quản lý
Sai sót trong quản lý có bị hình sự hóa theo Điều 360 Bộ luật Hình sự không?
Hình sự hóa trách nhiệm quản lý theo Điều 360 Bộ luật Hình sự: Những ranh giới cần nhận diện sớm
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
