Trong các thương vụ mua bán, hợp tác đầu tư với doanh nghiệp Nhà nước hoặc các dự án có nguồn gốc tài sản công, rủi ro lớn nhất của doanh nghiệp không nằm ở việc giao dịch có hiệu quả kinh tế hay không, mà ở chỗ một quyết định đầu tư hợp pháp tại thời điểm ký kết có thể bị đánh giá lại dưới góc độ hình sự khi phát sinh thiệt hại cho Nhà nước. Chính vì vậy, phòng ngừa rủi ro hình sự không thể là phản ứng bị động sau khi vụ việc bị điều tra, mà phải được thiết kế ngay từ đầu.
Phòng ngừa rủi ro hình sự trong các thương vụ liên quan đến tài sản công là quá trình nhận diện, đánh giá và kiểm soát nguy cơ phát sinh trách nhiệm hình sự khi giao dịch có thể gây ra thiệt hại ròng cho Nhà nước chưa được khắc phục, dù được thực hiện thông qua các cấu trúc đầu tư hoặc hợp đồng kinh tế hợp pháp về hình thức.
Luật sư Trương anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
1. Thực tiễn: Vì sao doanh nghiệp dễ rơi vào rủi ro hình sự?
Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp tiếp cận các thương vụ liên quan đến tài sản công bằng tư duy thuần túy kinh doanh: chú trọng giá mua, hiệu quả đầu tư và dòng tiền. Tuy nhiên, pháp luật hình sự lại vận hành theo logic bảo vệ tài sản Nhà nước và xem xét hậu quả cuối cùng của giao dịch.
Khi một thương vụ làm Nhà nước mất đi một phần giá trị đáng kể và phần mất mát đó chưa được khắc phục, giao dịch có thể bị “đặt lại” dưới góc độ hình sự, bất kể ý chí chủ quan của doanh nghiệp hay hình thức hợp đồng ban đầu.
2. Kỹ thuật pháp lý: Những bước doanh nghiệp cần thực hiện trước khi ký kết
Ở cấp độ kỹ thuật, phòng ngừa rủi ro hình sự không dừng ở việc kiểm tra hồ sơ pháp lý thông thường. Doanh nghiệp cần tập trung vào các điểm then chốt sau:
- Đánh giá nguồn gốc và cơ chế quản lý tài sản công: xác định rõ tài sản tham gia giao dịch thuộc phạm vi quản lý nào, chịu sự điều chỉnh của quy định nào và giới hạn chuyển dịch đến đâu.
- Phân tích nguy cơ thiệt hại ròng cho Nhà nước: không chỉ nhìn vào giá trị giao dịch, mà đánh giá khả năng phát sinh phần giá trị bị thất thoát hoặc chưa được bù đắp trong các kịch bản khác nhau.
- Rà soát quy trình định giá và thẩm quyền phê duyệt: bảo đảm rằng việc định giá và quyết định chuyển dịch tài sản được thực hiện trong đúng khuôn khổ, tránh nguy cơ bị xem là làm mất mát tài sản Nhà nước.
- Thiết kế cơ chế khắc phục và bảo toàn giá trị: xây dựng các phương án bù đắp, hoàn trả hoặc điều chỉnh giao dịch trong trường hợp phát sinh chênh lệch hoặc biến động bất lợi.
Những bước này giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát rủi ro, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng “giải thích” giao dịch khi đã bị điều tra.
3. Thiết kế tư duy: Phòng ngừa rủi ro hình sự như một phần của chiến lược đầu tư
Điểm mấu chốt trong phòng ngừa rủi ro hình sự là thay đổi tư duy tiếp cận giao dịch. Doanh nghiệp cần coi việc kiểm soát hậu quả pháp lý tiềm ẩn là một phần của chiến lược đầu tư, không phải chi phí phát sinh ngoài kế hoạch.
Khi rủi ro hình sự được nhận diện và xử lý ngay từ khâu thiết kế, doanh nghiệp có thể:
- Giảm thiểu nguy cơ bị hình sự hóa giao dịch
- Tránh các vòng xoáy tố tụng kéo dài
- Bảo vệ tính ổn định và uy tín trong hoạt động đầu tư dài hạn
Cách tiếp cận này gắn với tư duy coi phòng ngừa rủi ro hình sự là năng lực thiết kế giao dịch, thay vì chỉ là phản ứng pháp lý khi rủi ro đã hiện hữu.
Trong bối cảnh siết chặt kỷ luật quản lý tài sản công, phòng ngừa rủi ro hình sự không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp tham gia các thương vụ có yếu tố tài sản Nhà nước. Khi giao dịch được thiết kế trên nền tảng hiểu rõ hậu quả pháp lý và giới hạn hình sự, vai trò của luật sư và chuyên gia pháp lý không dừng ở việc xử lý vi phạm, mà ở khả năng đồng hành cùng doanh nghiệp ngay từ đầu để bảo vệ an toàn pháp lý cho toàn bộ thương vụ.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Diễn đàn Doanh Nghiệp - “Thâu tóm tài sản công: Khi thương vụ kinh doanh có thể chuyển hóa thành rủi ro hình sự”, ngày 27/12/2025.
Tham khảo thêm tại:
Rủi ro hình sự khi thâu tóm tài sản công: Điều 219 BLHS và cách doanh nghiệp phòng ngừa
Thương vụ liên quan đến tài sản công: Khi nào rủi ro hình sự bắt đầu hình thành?
Sai sót kinh tế hay rủi ro hình sự: Ranh giới nào trong các thương vụ liên quan đến tài sản công?
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
