Sau khi nhìn rõ sự khác biệt giữa tranh tụng hình thức và tranh tụng thực chất, một câu hỏi mang tính thực tiễn được đặt ra: doanh nghiệp và đương sự cần làm gì để bảo đảm rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình được bảo vệ bằng một quá trình tranh tụng thực chất, thay vì chỉ “có mặt cho đủ thủ tục”?
Trong bối cảnh các tranh chấp ngày càng phức tạp, đặc biệt là tranh chấp kinh tế - dân sự có giá trị lớn, tranh tụng không còn là giai đoạn phụ trợ, mà trở thành công cụ phòng ngừa rủi ro bản án bất lợi.
Bảo đảm tranh tụng thực chất tại phiên tòa là quá trình chuẩn bị và triển khai chiến lược tố tụng một cách chủ động, trong đó đương sự và luật sư xác định rõ vấn đề pháp lý trọng tâm, kiểm soát chứng cứ, xây dựng lập luận có khả năng phản biện và đặt Hội đồng xét xử vào vị thế phải xem xét, đối thoại và kiểm chứng trước khi ra phán quyết.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm.
1. Chuẩn bị hồ sơ và chứng cứ theo tư duy tranh tụng, không phải tư duy hành chính
Một sai lầm phổ biến của nhiều doanh nghiệp và đương sự là coi việc nộp hồ sơ chỉ nhằm “đủ giấy tờ”. Trong khi đó, tranh tụng thực chất đòi hỏi chứng cứ phải được sắp xếp theo logic lập luận, làm rõ mối quan hệ nhân - quả, quyền - nghĩa vụ và hệ quả pháp lý.
Chứng cứ không chỉ để “chứng minh sự việc đã xảy ra”, mà phải phục vụ trực tiếp cho luận điểm pháp lý cốt lõi mà bên tranh tụng muốn bảo vệ tại phiên tòa.
2. Xác định đúng vấn đề pháp lý trọng tâm cần tranh tụng
Không phải mọi chi tiết trong vụ án đều cần tranh luận. Tranh tụng thực chất tập trung vào những điểm có khả năng làm thay đổi bản chất pháp lý của vụ việc.
Việc xác định sai trọng tâm sẽ khiến tranh tụng bị dàn trải, hình thức, trong khi các vấn đề then chốt lại không được làm rõ. Đây là nguyên nhân khiến nhiều bản án bị đánh giá là thiếu sức thuyết phục hoặc dễ bị xem xét lại ở cấp trên.
3. Vai trò của luật sư: từ người trình bày sang người dẫn dắt đối thoại pháp lý
Trong tranh tụng thực chất, luật sư không chỉ “trình bày quan điểm”, mà phải chủ động dẫn dắt đối thoại pháp lý tại phiên tòa. Điều này thể hiện ở kỹ thuật đặt câu hỏi, phản biện lập luận của bên kia và yêu cầu Hội đồng xét xử làm rõ những mâu thuẫn trong hồ sơ.
Khi luật sư làm chủ được nhịp tranh tụng, phiên tòa không còn là nơi đọc lại hồ sơ, mà trở thành không gian kiểm chứng lập luận pháp lý một cách công khai.
4. Chủ động phòng ngừa rủi ro bản án từ giai đoạn trước tố tụng
Đối với doanh nghiệp, tranh tụng không bắt đầu khi ra tòa. Việc thiết kế hợp đồng, cơ chế kiểm soát rủi ro và phương án xử lý tranh chấp ngay từ đầu có ý nghĩa quyết định đến khả năng tranh tụng thực chất sau này.
Một hợp đồng rõ ràng, phân định rủi ro minh bạch và có cơ chế xử lý tranh chấp hợp lý sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ bị động khi tranh chấp phát sinh và tạo nền tảng vững chắc cho chiến lược tranh tụng.
TRÌNH ĐỘ TRANH TỤNG QUYẾT ĐỊNH VỊ THẾ TỐ TỤNG
Trong thực tế, cùng một vụ việc nhưng kết quả xét xử có thể rất khác nhau, tùy thuộc vào mức độ chuẩn bị và kỹ thuật tranh tụng của các bên. Khi tranh tụng đạt mức thực chất, quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự được bảo vệ tốt hơn, đồng thời giảm thiểu rủi ro kéo dài vụ việc qua nhiều cấp xét xử.
Tranh tụng thực chất không phải là kỹ năng ngẫu hứng tại phiên tòa, mà là kết quả của một chiến lược pháp lý được chuẩn bị bài bản từ trước. Doanh nghiệp và đương sự càng chủ động trong việc thiết kế hồ sơ, xác định trọng tâm và lựa chọn chiến lược tranh tụng phù hợp, thì rủi ro bản án bất lợi càng được kiểm soát hiệu quả.
Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao chất lượng xét xử ngày càng rõ nét, tranh tụng thực chất chính là điểm tựa quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp và bảo đảm độ bền của phán quyết.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Vì sao tranh tụng thực chất quyết định chất lượng xét xử”, ngày 05/01/2026.
Tham khảo thêm tại:
Góc nhìn TAT: Tranh tụng thực chất quyết định chất lượng xét xử
Tranh tụng thực chất - nền tảng quyết định chất lượng xét xử
Tranh tụng hình thức và tranh tụng thực chất: ranh giới của chất lượng xét xử
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
