(Theo Tạp chí Luật sư Việt Nam - ngày 24/12/2025)
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm nhận định: Việc xác định “thiệt hại ròng” trong các vụ án vi phạm quy định về quản lý sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí (Điều 219 BLHS) là yếu tố then chốt, nhưng thực tiễn xét xử đang thiếu một chuẩn mực thống nhất, làm méo mó vai trò của pháp luật trong cả phần hình sự lẫn dân sự.
1. Bối cảnh: Khoảng trống pháp lý trong xét xử Điều 219 BLHS
Trong các vụ án xét xử theo Điều 219 BLHS về “vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí”, việc xác định thiệt hại là căn cứ pháp lý trọng yếu quyết định khung hình phạt, trách nhiệm dân sự và cả khả năng thi hành án thực tế.
Tuy nhiên, thực tế xét xử cho thấy các bản án có thể đưa ra những kết quả hoàn toàn khác nhau với cùng một cấu thành pháp lý:
- Có vụ coi thiệt hại bằng không sau khi thu hồi tài sản;
- Có vụ buộc bồi thường cả những khoản đã nộp vào ngân sách;
- Có vụ lại ghi nhận thiệt hại “gấp đôi” do kết hợp nhiều cơ chế pháp luật khác nhau.
Điều này phản ánh sự lẫn lộn trong áp dụng giữa chế định hình sự và dân sự, tạo ra rủi ro pháp lý lớn trong xét xử.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm.
2. Thách thức pháp lý & giới hạn quyền lực trong xác định thiệt hại
Bản chất của vấn đề xuất phát từ sự giao thoa pháp lý giữa nhiều chế định:
- Điều 47 và Điều 48 BLHS về tịch thu tài sản và trách nhiệm dân sự bồi thường;
- Điều 131 BLDS về hậu quả giao dịch dân sự vô hiệu; mà chưa có hướng dẫn thống nhất trong áp dụng.
Điều này dẫn đến các khoảng trống và xung đột pháp lý:
- Thiệt hại được tính nhiều lần do cùng một tài sản vừa bị coi là đối tượng bị tịch thu, vừa bị tính vào phần bồi thường;
- Không có tiêu chí rõ ràng để phân định khi nào chỉ thu hồi/hoàn trả, khi nào phải bồi thường.
Từ góc độ hành nghề luật sư, những bất cập này là rủi ro nghiêm trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền bào chữa, tính dự báo pháp lý và khả năng thi hành án thực tế.
“Việc thiếu chuẩn mực xác định thiệt hại ròng không chỉ là vấn đề kỹ thuật xét xử mà đã trở thành rủi ro pháp lý nghiêm trọng.” - Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm.
3. Vai trò chuyên sâu của TAT Law Firm
Trong bối cảnh phức tạp này, TAT Law Firm đảm nhận vai trò chiến lược cho cả hai phía trong các vụ án Điều 219 BLHS:
- Tư vấn xác định thiệt hại ròng: Phân tích pháp lý để xác định giá trị tài sản Nhà nước thực sự không thể thu hồi sau khi đã trừ hết các giá trị hoàn trả, thu hồi hoặc khắc phục hợp lệ.
- Phân định rạch ròi trách nhiệm dân sự và hậu quả hình sự: Giúp cơ quan tiến hành tố tụng và tòa án phân biệt rõ giữa hoàn trả theo BLDS và bồi thường theo BLHS, tránh áp dụng chồng chéo hay xử lý trùng.
- Bảo vệ quyền lợi bên bị cáo và bên liên quan: Đảm bảo quyền bào chữa và quyền lợi tài sản của khách hàng trước các phán quyết thiếu nhất quán.
- Chiến lược phòng ngừa rủi ro pháp lý: Xây dựng phương án xử lý tài sản, thu hồi, hoàn trả và bồi thường trước khi vụ việc được đưa ra xét xử.
4. Kết luận: Thiệt hại được xác định đúng - Công lý được giữ vững
Việc xác định thiệt hại ròng là trung tâm trong xét xử các vụ án Điều 219 BLHS vì nó chi phối cả phần hình sự và dân sự của bản án.
Tuy nhiên, hiện chưa có một chuẩn mực pháp lý thống nhất để hướng dẫn xác định điều khoản này, dẫn đến sự khác biệt trong thực tiễn xét xử và làm giảm tính công bằng, minh bạch của pháp luật.
Chỉ khi thiệt hại được xác định đúng bản chất, không bị áp dụng chồng chéo giữa các chế định, Điều 219 BLHS mới thực sự phát huy vai trò bảo vệ lợi ích Nhà nước mà không xâm phạm quyền lợi chính đáng của các chủ thể trong vụ án.
TAT Law Firm cam kết đồng hành với doanh nghiệp, cá nhân và các tổ chức tiến hành tố tụng để thúc đẩy việc áp dụng Điều 219 BLHS một cách minh bạch, công bằng và khả thi trên thực tiễn
Nguồn tham khảo: Bài viết của tác giả trên Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Từ thực tiễn bào chữa các vụ án Điều 219 BLHS: Đã đến lúc cần một chuẩn mực thống nhất về thiệt hại ròng”, ngày 24/12/2025.
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
