(Theo Tạp chí Luật sư Việt Nam – ngày 08/12/2025)
Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm nhận định: Nghị định 304/2025/NĐ-CP là lần đầu tiên pháp luật Việt Nam buộc quyền thu giữ tài sản bảo đảm phải đi kèm nghĩa vụ trợ cấp sinh kế tối thiểu. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật của cơ chế xử lý nợ xấu, mà là một bước ngoặt thể chế, đưa quyền thu giữ từ vùng “tài chính thuần túy” sang vùng “công lý xã hội”.
1. Bối cảnh: Từ thu giữ tài sản thuần túy đến yêu cầu bảo vệ sinh kế
Trong nhiều năm, thu giữ tài sản bảo đảm ở Việt Nam được vận hành theo logic khô - lạnh - chuẩn mực của thị trường: Người vay vi phạm nghĩa vụ; ngân hàng xử lý tài sản theo hợp đồng; nhà nước giữ vai trò bảo đảm trật tự thủ tục.
Ở mô hình này, kỷ luật tín dụng được bảo vệ tuyệt đối; còn tổn thất sinh kế của người vay - mất nhà, mất công cụ lao động bị xem như “chi phí tất yếu” của trật tự tài chính.
Điểm mù lớn nhất của pháp luật nằm ở chỗ: Thu giữ hợp pháp nhưng vẫn có thể gây tổn thương xã hội và khoảng trống đó chưa từng được hệ thống hóa.
Nghị định 304/2025/NĐ-CP đã đi thẳng vào điểm mù ấy.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm.
2. Thách thức pháp lý: Khi quyền thu giữ phải đối diện công lý xã hội
Nghị định 304 lần đầu tiên đặt ra nghĩa vụ trợ cấp sinh kế bắt buộc:
- Thu giữ chỗ ở duy nhất hỗ trợ 12 tháng lương tối thiểu;
- Thu giữ công cụ lao động chủ yếu hỗ trợ 06 tháng lương tối thiểu.
Từ thời điểm này, thu giữ không còn là hành vi xử lý tài sản thuần túy, mà trở thành một quan hệ trách nhiệm xã hội tối thiểu.
TAT Law Firm nhìn nhận:
- Quyền lực tài chính càng lớn nghĩa vụ xã hội càng phải được luật hóa.
- Nhà nước chính thức bước vào “vùng giữa” - vùng nhạy cảm nhất của công lý tín dụng: Nếu nghiêng về thị trường giữ kỷ luật tài chính nhưng gây sốc sinh kế, đứt nguồn sống. Nếu nghiêng về cảm xúc xã hội suy yếu hợp đồng, gia tăng chi phí vốn toàn nền kinh tế.
Nghị định 304 là lựa chọn cân bằng, giải tỏa xung đột giữa ổn định tài chính và ổn định xã hội bằng một “sàn bảo vệ” tối thiểu.
Luật sư Trương Anh Tú nhận định: “Quyền thu giữ chỉ đúng khi nó không đi qua số phận con người như đi qua những con số lạnh lùng.”
3. Vai trò chuyên sâu của TAT Law Firm trong bối cảnh Nghị định 304
Trước thay đổi lớn này, TAT Law Firm đảm nhận vai trò chiến lược cho ngân hàng, chủ tài sản, doanh nghiệp, hộ vay:
- Tư vấn rà soát hợp đồng bảo đảm bảo đảm phù hợp với nghĩa vụ trợ cấp sinh kế mới phát sinh.
- Đánh giá rủi ro thu giữ tài sản nhận diện trường hợp thuộc diện hỗ trợ bắt buộc; phòng ngừa xung đột pháp lý – xã hội.
- Xây dựng quy trình thu giữ nhân văn hợp pháp hạn chế khiếu kiện, phản ứng xã hội; đảm bảo ngân hàng tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ.
- Bảo vệ quyền lợi người vay - chủ tài sản đảm bảo được tiếp cận khoản hỗ trợ đúng quy định; giảm thiểu tổn thất sinh kế.
Qua đó, TAT Law Firm giúp chuyển hóa thu giữ từ “công cụ kỹ thuật tài chính” thành “công cụ pháp lý có trách nhiệm xã hội” hài hòa giữa kỷ luật tín dụng và quyền con người.
4. Kết luận: Thu giữ vẫn cần thiết - nhưng công lý phải đi cùng sinh kế
Nghị định 304 không phải sự nhân đạo hóa cảm tính, mà là sự trưởng thành của thể chế: Thừa nhận tổn thương xã hội phía sau nợ xấu; đặt ra nghĩa vụ tối thiểu để không đẩy con người ra khỏi khả năng tái tạo cuộc sống; tìm điểm cân bằng giữa ổn định tài chính và ổn định xã hội.
Thu giữ vẫn là công cụ của kỷ luật tín dụng. Nhưng từ đây nó không thể đi qua đời sống con người như đi qua những dòng số vô cảm.
Công lý không nằm ở việc thu giữ được bao nhiêu tài sản, mà ở việc sau khi thu giữ - con người có còn đứng dậy được hay không.
TAT Law Firm cam kết đồng hành cùng các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và người dân để bảo đảm mọi cơ chế thu giữ được thực thi minh bạch - nhân văn - đúng chuẩn mực pháp lý.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, là luật sư thể chế chuyên sâu về tài sản bảo đảm - tín dụng ngân hàng - xử lý nợ xấu, chính sách tài chính.
Trước khi Nghị định 304/2025/NĐ-CP được ban hành, ông đã có hai bài phân tích gây chú ý: Một bài ủng hộ quyền thu giữ tài sản như công cụ bắt buộc để làm sạch nợ xấu, và một bài cảnh báo ranh giới công lý xã hội trong thu giữ tài sản thế chấp. Bài viết này là điểm nối chính sách giữa hai góc nhìn đó, khi nhìn Nghị định 304 như một bước bẻ lái thể chế của quyền thu giữ tài sản tại Việt Nam.
Nguồn tham khảo: Bài viết của tác giả trên Tạp chí Luật sư Việt Nam – "Nghị định 304: Bước ngoặt thể chế của quyền thu giữ tài sản", ngày 08/12/2025
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
