(Theo Tạp chí Luật sư Việt Nam – ngày 27/11/2025)
Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm nhận định: Thực tiễn xét xử Điều 219 Bộ luật Hình sự 2015 đang xuất hiện ba cách xử lý dân sự hoàn toàn khác nhau, dẫn đến sự thiếu thống nhất và nhiều rủi ro pháp lý cho các bên liên quan, đặc biệt trong các vụ án liên quan đến tài sản công.
1. Bối cảnh: Khi Điều 219 BLHS trở thành “điểm nóng” pháp lý
Trong Điều 219, hành vi “vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí” được xác định khá rõ về cấu thành tội phạm và khung hình phạt. Tuy nhiên, theo bài báo phần xác định thiệt hại và xử lý dân sự – bao gồm thu hồi, hoàn trả, bồi thường hay tịch thu – lại đang được áp dụng theo nhiều cách khác nhau giữa các vụ án.
Đáng chú ý, các tòa án hiện đang tồn tại ba hướng xử lý tài sản: Xác định thiệt hại bằng 0 khi tài sản đã được thu hồi đầy đủ; vừa buộc thu hồi tài sản vừa yêu cầu bị cáo bồi thường theo giá trị hợp đồng vô hiệu; tịch thu toàn bộ dòng tiền kể cả các khoản thiện chí nộp lại để khắc phục.
Luật sư Trương Anh Tú tham gia bào chữa tại một phiên tòa.
2. Thách thức pháp lý trong thực tiễn – khi một điều luật sinh ra ba cách phán
Vấn đề lớn nhất đặt ra từ Điều 219 BLHS không chỉ nằm ở nội dung quy định mà ở sự thiếu nhất quán trong cách hiểu và áp dụng của các cơ quan tố tụng. Khi cùng một hành vi “lợi dụng chức vụ quyền hạn gây thất thoát tài sản Nhà nước” lại bị diễn giải theo ba hướng khác nhau – “quyền sử dụng tài sản”, “quyền khai thác tài sản” hoặc “quyền của cơ quan quản lý” – gây ra ba vướng mắc lớn:
- Cách xử lý tài sản thiếu nhất quán việc một số bản án coi việc thu hồi tài sản là đã khắc phục xong, trong khi bản án khác vẫn buộc bồi thường thêm, khiến tiêu chuẩn xác định thiệt hại trở nên mâu thuẫn.
- Nguy cơ “xử lý hai lần cho một giá trị” trong nhiều vụ án, giá trị tài sản giao dịch đã được thu hồi, nhưng bị cáo vẫn tiếp tục bị buộc bồi thường theo “giá trị danh nghĩa trong hợp đồng”, gây ra tình trạng không công bằng.
- Mở rộng quá mức phạm vi tài sản bị tịch thu có trường hợp, khoản tiền mà bị cáo hoặc người liên quan tự nguyện nộp để khắc phục lại bị coi là “tài sản của vụ phạm tội” và bị sung công, khiến thiện chí khắc phục bị triệt tiêu.
Luật sư Trương Anh Tú nhận định: “Khi cùng một tội danh nhưng có ba cách áp dụng khác nhau, rủi ro pháp lý sẽ tăng mạnh. Người tham gia tố tụng không thể tiên lượng hậu quả dân sự, còn tài sản Nhà nước có nguy cơ không được bảo vệ tối ưu.”
Sự thiếu thống nhất này không chỉ gây khó khăn cho tòa án, kiểm sát viên, luật sư mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của doanh nghiệp và người dân vào tính minh bạch của pháp luật.
3. Giải pháp và vai trò tư vấn pháp lý của TAT Law Firm
Để giảm thiểu rủi ro từ việc áp dụng Điều 219 BLHS, TAT Law Firm đề xuất:
- Xác định thiệt hại ròng một cách chính xác: chỉ tính phần Nhà nước thực sự bị mất sau khi đối chiếu các khoản thu hồi, không tính lại giá trị hợp đồng vô hiệu.
- Phân định rõ tài sản do phạm tội mà có và tài sản tự nguyện nộp lại: tránh tình trạng “xử lý hai lần” hoặc tịch thu sai bản chất pháp lý.
- Kiểm soát hồ sơ giao dịch – hợp đồng của doanh nghiệp: giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro bị quy kết làm thất thoát tài sản công.
- Tư vấn chiến lược cho tổ chức, cá nhân liên quan: hỗ trợ lựa chọn phương án pháp lý hợp lý, tối ưu thiệt hại và đảm bảo quyền lợi trong quá trình tố tụng.
TAT Law Firm hiện cung cấp các dịch vụ pháp lý chuyên sâu liên quan đến Điều 219 và pháp luật tài sản công:
- Tư vấn, đánh giá thiệt hại và xác minh nguồn gốc tài sản trong vụ án liên quan đến tài sản công.
- Đại diện pháp lý trong giai đoạn điều tra – truy tố – xét xử.
- Soạn thảo, kiểm soát các giao dịch phức tạp có liên quan đến tài sản Nhà nước.
- Hỗ trợ xây dựng quy trình quản trị tài sản công cho doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức.
4. Kết luận
Điều 219 BLHS đang tồn tại ba cách hiểu khác nhau cho thấy nhu cầu bức thiết về việc hướng dẫn áp dụng thống nhất, cũng như yêu cầu tăng cường quản trị pháp lý trong các cơ quan, tổ chức.
TAT Law Firm luôn sẵn sàng đồng hành, giúp khách hàng nhận diện – phòng ngừa – xử lý rủi ro pháp lý một cách toàn diện, đảm bảo an toàn trong hoạt động quản lý tài sản Nhà nước.
Nguồn tham khảo: Bài viết của tác giả trên Tạp chí Luật sư Việt Nam - "Điều 219 BLHS: Khi một điều luật sinh ra ba cách phán", ngày 27/11/2025.
Liên hệ tư vấn pháp lý: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
