Trong các tranh luận xoay quanh tập sự hành nghề luật sư, một lập luận thường xuyên xuất hiện là: người tập sự có tạo ra giá trị hay không, và nếu có, giá trị đó tương xứng thế nào với thời gian, công sức bỏ ra. Cách đặt vấn đề này tưởng như hợp lý, nhưng thực chất lại phản ánh một sự nhầm lẫn căn bản giữa giá trị kinh tế của lao động và giá trị đào tạo của quá trình học nghề.
Chính sự nhầm lẫn này đã khiến nhiều tranh luận về tập sự luật sư đi chệch khỏi bản chất pháp lý và nghề nghiệp của giai đoạn đặc biệt này.
Luật sư Mai Thị Thảo, Phó Giám đốc TAT Law Firm.
1. Giá trị kinh tế: thước đo của quan hệ lao động
Trong quan hệ lao động thông thường, giá trị được đo bằng hiệu suất và sản phẩm đầu ra. Người lao động tạo ra giá trị cho doanh nghiệp, và tiền lương là sự ghi nhận trực tiếp cho phần giá trị đó. Logic này phù hợp với các ngành nghề có quy trình chuẩn hóa, nơi kết quả lao động có thể đo lường tương đối rõ ràng.
Nếu áp dụng logic này cho tập sự hành nghề luật sư, câu hỏi sẽ ngay lập tức nảy sinh: người tập sự đã tạo ra bao nhiêu giá trị cho văn phòng luật? Tuy nhiên, chính câu hỏi này đã cho thấy sự lệch pha trong cách tiếp cận.
2. Giá trị đào tạo: nền tảng của nghề luật sư
Tập sự hành nghề luật sư, về bản chất, không phải là một quan hệ lao động tạo giá trị, mà là một giai đoạn đào tạo nghề nghiệp có tính chuyển tiếp. Người tập sự tham gia vào hoạt động của văn phòng luật sư không nhằm mục tiêu chính là tạo ra sản phẩm pháp lý hoàn chỉnh, mà để học cách tư duy, cách tiếp cận hồ sơ, cách ứng xử với chuẩn mực nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của luật sư.
Những công việc mà người tập sự thực hiện – từ nghiên cứu hồ sơ, soạn thảo dự thảo, đến hỗ trợ luật sư chính đều nằm trong khuôn khổ học nghề. Giá trị cốt lõi không nằm ở kết quả công việc tức thời, mà ở năng lực hành nghề được hình thành dần qua trải nghiệm thực tiễn.
3. Khi hai hệ giá trị bị đánh tráo
Vấn đề phát sinh khi giá trị đào tạo bị đánh giá bằng thước đo của giá trị kinh tế. Khi đó, người tập sự có thể bị nhìn nhận như một nguồn lao động giá rẻ, còn văn phòng luật sư lại bị đặt vào vị thế “phải trả công tương xứng với sản lượng”. Cách nhìn này không chỉ làm sai lệch bản chất tập sự, mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm méo mó mô hình đào tạo luật sư trong dài hạn.
Ngược lại, nếu tuyệt đối hóa yếu tố đào tạo mà bỏ qua hoàn toàn điều kiện sinh hoạt tối thiểu của người tập sự, thì chính quá trình đào tạo cũng trở nên thiếu bền vững. Điều cần thiết không phải là lựa chọn một trong hai hệ giá trị, mà là phân định rạch ròi vai trò của từng hệ giá trị trong đúng bối cảnh của nó.
4. Nhận diện đúng để tránh xung đột
Việc nhận diện rõ tập sự hành nghề luật sư là một giai đoạn đào tạo, chứ không phải quan hệ lao động thuần túy, giúp giảm thiểu nhiều xung đột không đáng có. Người tập sự sẽ không đặt kỳ vọng sai lệch về “giá trị tạo ra”, trong khi tổ chức hành nghề luật sư cũng ý thức rõ hơn trách nhiệm hướng dẫn, kèm cặp và truyền nghề.
Ở góc độ rộng hơn, cách tiếp cận này còn góp phần giữ gìn chuẩn mực nghề nghiệp. Nghề luật sư không thể được đào tạo theo logic “sản xuất - trả công”, mà phải được nuôi dưỡng bằng một hệ giá trị coi trọng tri thức, đạo đức và trách nhiệm xã hội.
Tranh luận về tập sự hành nghề luật sư sẽ không thể đi đến điểm cân bằng nếu tiếp tục đánh đồng giá trị đào tạo với giá trị kinh tế. Chỉ khi hiểu đúng bản chất của tập sự như một giai đoạn học nghề có tính nền tảng các kỳ vọng từ cả hai phía mới có thể được điều chỉnh hợp lý.
Tập sự không phải là nơi để “đòi hỏi giá trị”, mà là nơi để hình thành giá trị nghề nghiệp. Và đó chính là sự khác biệt cốt lõi mà mọi cuộc tranh luận nghiêm túc về đào tạo luật sư cần quay trở lại.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Học nghề luật sư trước khi đòi hỏi giá trị: Hiểu đúng bản chất tập sự hành nghề”, ngày 07/01/2026.
Tham khảo thêm tại:
Tập sự hành nghề luật sư: Vì sao không thể đòi hỏi giá trị trước khi học nghề?
Bản chất của tập sự hành nghề luật sư và những kỳ vọng cần được nhìn lại
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
