(Theo phân tích chuyên sâu từ thực tiễn hành nghề - TAT Law Firm)
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm nhận định: Hình sự hóa sai sót quản lý là xu hướng nguy hiểm nếu thiếu nguyên tắc kiểm soát. Điều 360 Bộ luật Hình sự chỉ nên được áp dụng khi sai sót đã vượt qua ngưỡng nguy hiểm cho xã hội, không thể trở thành công cụ mặc định để xử lý mọi thất bại trong quản lý.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
1. Bối cảnh: Khi sai sót quản lý bị đẩy sang hình sự
Trong hoạt động quản lý hiện đại, rủi ro là yếu tố không thể loại trừ. Các quyết định được đưa ra trong điều kiện thông tin không đầy đủ, áp lực thời gian và biến động khách quan. Tuy nhiên, trong thực tiễn xử lý các vụ việc phát sinh từ quản lý, một xu hướng đáng lo ngại đang xuất hiện: sai sót quản lý bị đánh giá lại dưới góc nhìn hậu kiểm, và bị đẩy sang phạm vi hình sự chỉ vì hậu quả đã xảy ra.
Điều 360 Bộ luật Hình sự - tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng thường trở thành “điểm đến cuối” cho những vụ việc mà hệ thống không tìm được công cụ xử lý phù hợp khác. Khi đó, luật hình sự không còn là biện pháp cuối cùng, mà trở thành phản xạ xử lý rủi ro quản trị.
2. Thách thức pháp lý: Khi hình sự bị sử dụng vượt giới hạn
Từ góc nhìn của TAT Law Firm, hình sự hóa sai sót quản lý đặt ra ba thách thức pháp lý nghiêm trọng:
- Làm mờ ranh giới giữa sai sót và tội phạm, khi hậu quả được đặt lên trước nghĩa vụ và lỗi;
- Gây tâm lý sợ trách nhiệm trong bộ máy quản lý, khiến người có thẩm quyền né tránh quyết định;
- Làm suy yếu nguyên tắc pháp quyền, khi hình sự được dùng để “vá” cho những bất cập của quản trị.
Trong khi đó, luật hình sự là công cụ can thiệp mạnh nhất của Nhà nước, kéo theo hệ quả nặng nề về tự do, danh dự và sự nghiệp của cá nhân. Chính vì vậy, nếu không có cơ chế kiểm soát, việc sử dụng hình sự sẽ gây tác động ngược đến toàn bộ hệ thống điều hành.
3. Nguyên tắc hình sự tối thiểu: Ranh giới cần được giữ
Nguyên tắc hình sự tối thiểu được xây dựng để ngăn chặn xu hướng hình sự hóa tràn lan. Theo nguyên tắc này, luật hình sự chỉ được sử dụng khi mọi công cụ pháp lý khác như kỷ luật, hành chính, dân sự không còn đủ khả năng điều chỉnh hành vi.
Trong các vụ việc quản lý, việc áp dụng Điều 360 BLHS chỉ nên đặt ra khi đồng thời thỏa mãn:
- Có nghĩa vụ pháp lý cụ thể bị vi phạm;
- Người quản lý có khả năng thực tế để phòng ngừa nhưng không thực hiện;
- Có quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi và hậu quả;
- Hậu quả đã vượt ngưỡng nguy hiểm cho xã hội.
Thiếu bất kỳ yếu tố nào, việc áp dụng hình sự là không phù hợp với tinh thần của luật hình sự hiện đại.
4. Vai trò của TAT Law Firm trong các vụ việc Điều 360
Trong các vụ việc phát sinh từ trách nhiệm quản lý, TAT Law Firm tiếp cận trên nguyên tắc: chống hình sự hóa tràn lan, bảo vệ đúng người - đúng trách nhiệm - đúng công cụ pháp lý.
Cụ thể, TAT Law Firm:
- Phân tích ranh giới nghĩa vụ pháp lý của người quản lý;
- Đánh giá khả năng can thiệp thực tế tại thời điểm ra quyết định;
- Kiểm soát lập luận hậu kiểm và suy đoán từ hậu quả;
- Định hướng vụ việc theo nguyên tắc hình sự là biện pháp cuối cùng.
Qua đó, TAT giúp ngăn một sai sót quản lý bị đẩy thành một vụ án hình sự, đồng thời bảo vệ môi trường quản trị không sợ trách nhiệm.
5. Kết luận: Hình sự không sinh ra để vá thất bại quản lý
Điều 360 Bộ luật Hình sự không phải là “lưỡi gươm” treo trên đầu mọi người quản lý. Điều luật này chỉ phát huy đúng vai trò khi được đặt đúng vị trí: biện pháp sau cùng, khi mọi công cụ khác đã bất lực.
Giữ vững nguyên tắc hình sự tối thiểu không làm suy yếu pháp luật, mà ngược lại, giúp pháp luật vận hành chuẩn mực, công bằng và có trọng lượng. Khi hình sự được dùng đúng chỗ, niềm tin pháp lý và năng lực quản trị mới có thể được củng cố bền vững.
TAT Law Firm cam kết đồng hành cùng người quản lý, doanh nghiệp và cơ quan có thẩm quyền trong việc nhận diện đúng ranh giới giữa sai sót quản lý và trách nhiệm hình sự. Chúng tôi tiếp cận các vụ việc liên quan đến Điều 360 Bộ luật Hình sự trên nguyên tắc: không hình sự hóa rủi ro quản trị, không mở rộng trách nhiệm bằng suy đoán hậu quả và không đánh đổi công lý bằng áp lực xử lý. Mỗi hồ sơ đều được phân tích theo cấu trúc chặt chẽ: nghĩa vụ pháp lý - khả năng can thiệp thực tế - quan hệ nhân quả, nhằm bảo đảm rằng luật hình sự chỉ được áp dụng khi thật sự cần thiết và đúng bản chất. TAT Law Firm không bảo vệ sai phạm, mà bảo vệ ranh giới pháp quyền - nơi người dám ra quyết định hợp pháp không bị trừng phạt chỉ vì hậu quả đã xảy ra.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
“Hình sự là công cụ mạnh nhất, nên cũng phải là công cụ cuối cùng. Khi sai sót quản lý chưa vượt ngưỡng nguy hiểm cho xã hội và các biện pháp khác đã đủ sức điều chỉnh, việc không xử lý hình sự không phải là dung túng, mà là lựa chọn đúng đắn để bảo vệ trật tự pháp lý và năng lực quản trị lâu dài.”
Nội dung và phương pháp phân tích trong bài viết này được xây dựng từ thực tiễn hành nghề, hồ sơ và chuẩn đánh giá pháp lý riêng của TAT Law Firm, mọi việc sao chép, trích dẫn hoặc vận dụng tách rời khỏi cấu trúc nghĩa vụ - khả năng - nhân quả của từng vụ việc đều có nguy cơ dẫn đến những suy luận sai lệch về trách nhiệm hình sự.
Bài viết sẽ được đăng tải trên chuyên mục GÓC NHÌN của Tạp chí Luật sư Việt Nam kính mời Quý vị đọc giả cùng theo dõi
Tham khảo thêm các bài viết:
Bất tác vi và ranh giới trách nhiệm hình sự - Khi “không làm” có thể bị suy thành tội
Luật sư tranh tụng: Không đối đầu Tòa án, mà bảo vệ giá trị bản án
Doanh nghiệp cần làm gì để phòng ngừa rủi ro hình sự trong các thương vụ liên quan đến tài sản công?
Điều 219 BLHS: Vì sao cùng một hành vi nhưng “thiệt hại” lại được xác định khác nhau?
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
