Trong nhiều tranh luận về đào tạo luật sư, câu hỏi thường xuyên được đặt ra không phải là “người học sẽ trở thành luật sư như thế nào”, mà là “họ phải bỏ ra bao nhiêu tiền”. Cách tiếp cận này tưởng chừng thực tế, nhưng lại tiềm ẩn một sai lệch lớn về tư duy nghề nghiệp: đánh đồng đào tạo luật sư với một giao dịch kinh tế ngắn hạn, thay vì một quá trình hình thành năng lực và trách nhiệm pháp lý dài hạn.
Chính từ sự lệch pha đó, nhiều hệ quả phát sinh không chỉ đối với người học, mà còn đối với chất lượng hành nghề luật sư trong thực tiễn.
Luật sư Mai Thị Thảo - Phó Giám đốc TAT Law Firm.
1. Sai lệch phổ biến: coi đào tạo luật sư như một “khoản đầu tư tài chính”
Trong các ngành nghề khác, việc so sánh chi phí bỏ ra và lợi ích thu về là điều hợp lý. Tuy nhiên, với nghề luật sư, tư duy này nếu áp dụng máy móc sẽ dẫn đến hiểu nhầm bản chất của đào tạo nghề.
Đào tạo luật sư không tạo ra giá trị tức thời. Nó không giống một khóa học kỹ năng ngắn hạn, nơi người học có thể nhanh chóng “thu hồi vốn” bằng việc hành nghề độc lập. Giá trị của quá trình đào tạo chỉ thực sự bộc lộ khi người luật sư phải đối diện với các tình huống pháp lý phức tạp và chịu trách nhiệm về hệ quả từ quyết định của mình.
Khi “soi tiền” trở thành thước đo chính, người học dễ rơi vào tâm lý đòi hỏi lợi ích sớm, trong khi nghề luật lại đòi hỏi thời gian tích lũy, thử sai và chịu trách nhiệm.
2. Hệ quả của việc đánh giá đào tạo luật sư bằng logic kinh tế thuần túy
Việc nhìn đào tạo luật sư qua lăng kính chi phí - lợi ích ngắn hạn có thể dẫn đến ba hệ quả đáng lưu ý.
- Thứ nhất, người học dễ coi nhẹ giai đoạn tập sự. Thay vì xem đây là thời gian “soi nghề”, quan sát và học cách tư duy pháp lý, tập sự lại bị nhìn như một giai đoạn chưa mang lại thu nhập tương xứng. Điều này làm lệch mục tiêu học nghề, biến tập sự thành gánh nặng thay vì nền tảng.
- Thứ hai, tổ chức hành nghề luật có thể bị đặt vào thế khó khi phải cân bằng giữa vai trò đào tạo và kỳ vọng kinh tế của người tập sự. Nếu đào tạo bị xem như nghĩa vụ tạo ra lợi ích tài chính ngay lập tức, chất lượng kèm cặp và định hướng nghề nghiệp rất dễ bị hy sinh.
- Thứ ba, thị trường pháp lý có nguy cơ xuất hiện những luật sư thiếu độ chín nghề nghiệp, giỏi kỹ thuật bề mặt nhưng chưa đủ năng lực gánh trách nhiệm pháp lý trong các vụ việc phức tạp.
3. Đào tạo luật sư là quá trình hình thành năng lực chịu trách nhiệm
Điểm khác biệt căn bản của nghề luật sư so với nhiều nghề khác nằm ở chỗ: mỗi quyết định nghề nghiệp đều gắn với hậu quả pháp lý thực tế cho khách hàng và xã hội. Vì vậy, đào tạo luật sư không thể chỉ tập trung vào kỹ năng hay kiến thức, mà phải hướng tới việc hình thành năng lực chịu trách nhiệm.
Năng lực này không thể đo bằng số tiền học phí đã bỏ ra, mà được tích lũy qua thời gian tiếp xúc với thực tiễn, qua những sai sót được sửa chữa dưới sự hướng dẫn của người có kinh nghiệm, và qua quá trình tự điều chỉnh tư duy nghề nghiệp. Đây là những giá trị không thể “định giá” ngay, nhưng lại quyết định chất lượng hành nghề trong dài hạn.
4. Từ sai lệch nhận thức đến yêu cầu nhìn lại mô hình đào tạo
Việc liên tục đặt câu hỏi “đào tạo luật sư tốn bao nhiêu tiền” là dễ hiểu, nhưng nếu dừng lại ở đó, câu hỏi quan trọng hơn sẽ bị bỏ qua: đào tạo đó tạo ra loại luật sư nào cho xã hội.
Một mô hình đào tạo hiệu quả không phải là mô hình giúp người học “thu hồi chi phí” nhanh nhất, mà là mô hình giúp họ hình thành tư duy pháp lý độc lập, hiểu rõ ranh giới trách nhiệm và biết cách tự bảo vệ mình trước các rủi ro nghề nghiệp. Khi tư duy này được đặt đúng chỗ, vấn đề chi phí sẽ được nhìn nhận trong mối quan hệ với giá trị nghề nghiệp lâu dài, thay vì trở thành thước đo duy nhất.
“Soi tiền” trong đào tạo luật sư không phải là sai, nhưng soi tiền trước khi soi nghề sẽ dẫn đến những lệch lạc nguy hiểm cho cả người học lẫn thị trường pháp lý. Đào tạo luật sư, về bản chất, là quá trình đầu tư vào năng lực chịu trách nhiệm một giá trị chỉ được kiểm chứng qua thời gian và thực tiễn hành nghề.
Nhận diện đúng sai lệch này là bước cần thiết để nhìn lại cách đào tạo luật sư hiện nay, từ đó đặt nền tảng cho một đội ngũ hành nghề không chỉ giỏi chuyên môn, mà còn đủ bản lĩnh pháp lý để gánh trách nhiệm trước xã hội.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Đào tạo Luật sư: Soi nghề trước khi soi tiền”, ngày 07/01/2026.
Tham khảo thêm tại:
Vì sao đào tạo luật sư không phải “soi tiền” mà là “soi nghề”?
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
