(Theo Tạp chí Luật sư Việt Nam - ngày 30/12/2025)
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, nhận định: Trong bối cảnh siết chặt kỷ luật quản lý tài sản công, ranh giới giữa một thương vụ kinh doanh hợp pháp và rủi ro hình sự ngày càng trở nên mong manh. Khi logic hậu kiểm được áp dụng, vấn đề không còn nằm ở việc giao dịch có đủ hợp đồng hay không, mà ở chỗ giá trị tài sản Nhà nước có được bảo toàn hay đã bị thất thoát theo cách xác định của cơ quan có thẩm quyền.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm.
1. Bối cảnh: Khi giao dịch tài sản công bước vào logic “hậu kiểm”
Trong nhiều năm, các thương vụ mua bán, hợp tác đầu tư hoặc tái cấu trúc doanh nghiệp liên quan đến tài sản công thường được tiếp cận như các giao dịch kinh tế – dân sự thông thường. Ở thời điểm ký kết, hồ sơ có thể đầy đủ, thủ tục hợp lệ, thậm chí phù hợp với chính sách và định hướng phát triển kinh tế của từng giai đoạn.
Tuy nhiên, thực tiễn xử lý các vụ án kinh tế lớn thời gian gần đây cho thấy một sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận quản lý: giao dịch không chỉ được đánh giá tại thời điểm thực hiện, mà còn bị soi chiếu lại sau nhiều năm dưới logic hậu kiểm. Khi đó, toàn bộ thương vụ có thể bị đặt lại vấn đề nếu bị cho rằng đã làm suy giảm hoặc bào mòn giá trị tài sản Nhà nước.
Chính sự chuyển dịch từ “đánh giá tiền kiểm” sang “soi chiếu hậu kiểm” khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào rủi ro pháp lý mà họ không lường trước tại thời điểm đầu tư.
2. Thách thức pháp lý & ranh giới hình sự
Điều 219 Bộ luật Hình sự được thiết kế nhằm xử lý hành vi vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí. Trong thực tiễn áp dụng, thách thức lớn nhất không nằm ở việc có hay không hợp đồng kinh tế, mà ở phương pháp xác định thiệt hại và phạm vi thiệt hại được xem xét.
Từ góc nhìn TAT Law Firm, cần đặc biệt lưu ý:
- Doanh nghiệp có thể không phải chủ thể quản lý tài sản công ban đầu, nhưng vẫn đối mặt rủi ro hình sự nếu bị xem là bên hưởng lợi từ quá trình chuyển dịch gây thiệt hại cho Nhà nước.
- Cùng một giao dịch, nhưng cách xác định giá trị tài sản và phần giá trị cần bảo toàn có thể thay đổi theo thời gian và theo cách tiếp cận của cơ quan có thẩm quyền.
- Khi toàn bộ giá trị tài sản hoặc dự án bị đồng nhất với “thiệt hại”, thay vì chỉ phần thất thoát ròng chưa được khắc phục, rủi ro hình sự có thể bị mở rộng vượt ngoài dự liệu của doanh nghiệp.
“Điều doanh nghiệp cần lo không phải là giao dịch có đúng quy trình hay không, mà là sau thương vụ đó, giá trị tài sản Nhà nước có bị xem là thất thoát hoặc lãng phí theo cách xác định của cơ quan có thẩm quyền hay không.” — Luật sư Trương Anh Tú
3. Vai trò chuyên sâu của TAT Law Firm
Trong bối cảnh logic hậu kiểm ngày càng chi phối việc đánh giá các thương vụ liên quan đến tài sản công, TAT Law Firm tiếp cận vấn đề không chỉ ở giai đoạn tranh tụng, mà ngay từ khâu phòng ngừa rủi ro hình sự cho doanh nghiệp.
Cụ thể, TAT Law Firm đồng hành cùng doanh nghiệp trong:
- Rà soát bản chất pháp lý của tài sản công trong các cấu trúc đầu tư, mua bán, liên doanh, cổ phần hóa;
- Phân tích rủi ro theo logic hậu kiểm: xác định khả năng phát sinh thất thoát, lãng phí theo các kịch bản đánh giá khác nhau;
- Đánh giá phương pháp định giá, thẩm quyền phê duyệt và cơ chế bảo toàn giá trị tài sản Nhà nước;
- Thiết kế chiến lược phòng ngừa và khắc phục rủi ro, hạn chế khả năng giao dịch bị “hình sự hóa” trong tương lai.
Qua đó, TAT Law Firm giúp doanh nghiệp chuyển cách tiếp cận từ “làm đúng thủ tục tại thời điểm ký kết” sang “kiểm soát rủi ro hình sự trong toàn bộ vòng đời giao dịch”.
4. Kết luận: Giao dịch được làm - Nhưng giá trị Nhà nước phải được giữ
Thâu tóm và khai thác tài sản công có thể tạo ra động lực phát triển kinh tế nếu được thiết kế đúng và vận hành minh bạch. Tuy nhiên, trong bối cảnh siết chặt kỷ luật quản lý tài sản công, rủi ro hình sự không phát sinh ở thời điểm ký hợp đồng, mà thường chỉ xuất hiện khi giao dịch bị soi chiếu lại dưới logic hậu kiểm.
Vì vậy, phòng ngừa rủi ro hình sự không phải là bước xử lý sau cùng, mà là yêu cầu bắt buộc ngay từ khi doanh nghiệp cân nhắc tham gia các thương vụ liên quan đến tài sản công. TAT Law Firm cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp để chuyển hóa giao dịch kinh doanh thành cấu trúc pháp lý an toàn, nơi lợi ích kinh tế đi cùng chuẩn mực bảo vệ tài sản Nhà nước và sự bền vững dài hạn.
Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, chuyên gia phòng ngừa rủi ro hình sự cho doanh nghiệp:
“Điều doanh nghiệp cần lo không phải là giao dịch có đúng quy trình hay không, mà là sau thương vụ đó, giá trị tài sản Nhà nước có bị xem là thất thoát hoặc lãng phí theo cách xác định của cơ quan có thẩm quyền hay không. Đó mới là điểm kích hoạt rủi ro hình sự”.
Trong thực tiễn tư vấn phòng ngừa rủi ro hình sự cho doanh nghiệp liên quan đến tài sản công, TAT Law Firm thường khuyến nghị doanh nghiệp rà soát giao dịch dưới góc độ hậu kiểm ngay từ giai đoạn thẩm định.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Thâu tóm tài sản công và logic hậu kiểm: Rủi ro hình sự theo Điều 219 doanh nghiệp dễ bỏ sót”, ngày 30/12/2025.
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
