LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ SỬA ĐỔI: TỪ “BẢO HỘ QUYỀN” ĐẾN “TÀI SẢN HÓA TRI THỨC”
1. Bối cảnh: Từ bảo hộ quyền sang tư duy tài sản hóa tri thức
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi vừa được Quốc hội thông qua đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý trong tư duy xây dựng pháp luật tại Việt Nam.
Lần đầu tiên, sở hữu trí tuệ không chỉ được tiếp cận như một “hàng rào bảo vệ quyền”, mà được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với thị trường vốn, thị trường công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Tri thức, sáng tạo và tài sản vô hình được xác lập vị trí rõ ràng hơn trong cấu trúc phát triển kinh tế – thay vì chỉ tồn tại như một giá trị pháp lý trừu tượng.
Sự chuyển dịch này không mang tính kỹ thuật đơn thuần, mà phản ánh lựa chọn thể chế: nếu kinh tế sáng tạo là động lực tăng trưởng, thì pháp luật phải cho phép tri thức được vận hành như một loại tài sản thực sự.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
2. Thách thức pháp lý & giới hạn của việc “tài sản hóa”
Trọng tâm của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi nằm ở việc xác lập sở hữu trí tuệ như một loại tài sản. Theo đó, các đối tượng như sáng chế, nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, quyền tác giả không chỉ được bảo hộ, mà còn có thể:
- Được định giá như tài sản;
- Mua bán, chuyển nhượng, góp vốn;
- Thế chấp, khai thác trong hoạt động đầu tư – kinh doanh.
Cách tiếp cận này tháo gỡ một nghịch lý kéo dài nhiều năm: doanh nghiệp sở hữu tài sản trí tuệ nhưng không thể đưa chúng vào dòng chảy kinh tế. Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là những thách thức pháp lý không thể xem nhẹ.
Từ góc nhìn thực tiễn, nếu thiếu cơ chế định giá, đăng ký, công nhận và thực thi đồng bộ, “tài sản trí tuệ” rất dễ chỉ dừng lại ở danh nghĩa. Luật mở cửa, nhưng hệ thống thực thi phải đủ năng lực để tri thức thực sự trở thành nguồn lực phát triển.
3. Công nghệ, AI và ranh giới pháp lý cần được giữ vững
Một điểm đáng chú ý trong Luật sửa đổi là cách tiếp cận đối với trí tuệ nhân tạo (AI). Luật khẳng định rõ: AI không phải là chủ thể của quyền sở hữu trí tuệ.
Chỉ trong trường hợp có sự đóng góp sáng tạo thực chất của con người, sản phẩm được tạo ra với sự hỗ trợ của AI mới có thể được xem xét bảo hộ. Đây là lựa chọn lập pháp thận trọng, nhằm giữ cân bằng giữa:
- Khuyến khích đổi mới công nghệ;
- Trách nhiệm pháp lý;
- Vai trò trung tâm của con người trong hoạt động sáng tạo.
Cách tiếp cận này tránh xu hướng tuyệt đối hóa công nghệ, đồng thời bảo vệ nền tảng nhân văn của pháp luật sở hữu trí tuệ trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng.
4. Kết luận: Luật ra đời không phải điểm kết thúc
Từ góc nhìn thực tiễn, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi là điều kiện cần, nhưng chưa phải điều kiện đủ. Một đạo luật tiến bộ nếu không được vận hành hiệu quả vẫn chỉ dừng lại ở kỳ vọng trên giấy.
Thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở nội dung điều luật, mà ở năng lực thực thi, hệ thống văn bản dưới luật và mức độ doanh nghiệp hiểu và sử dụng luật như công cụ phát triển, thay vì một hàng rào thủ tục.
Việc luật có thực sự đi vào đời sống kinh tế hay không sẽ phụ thuộc vào cách các chủ thể liên quan cùng nhau “hiểu đúng – dùng đúng” tinh thần của cải cách thể chế lần này.
Luật sư TRƯƠNG ANH TÚ
Chủ tịch TAT Law Firm
TAT LAW FIRM - PHẢN BIỆN THỂ CHẾ, KIẾN TẠO HÀNH LANG PHÁP LÝ CHO NỀN KINH TẾ TRI THỨC
TAT Law Firm theo đuổi vai trò phản biện chính sách và kiến tạo hành lang pháp lý trong các lĩnh vực sở hữu trí tuệ, tài sản số, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong quá trình tham gia phân tích và góp ý chính sách, các luật sư của TAT tập trung nhận diện sớm các “điểm nghẽn thể chế” trong vận hành tài sản trí tuệ; phân tích ranh giới pháp lý giữa công nghệ, dữ liệu, AI và quyền sở hữu; đồng thời đề xuất tư duy coi sở hữu trí tuệ là tài sản kinh tế, không chỉ là quyền bảo vệ.
TAT Law Firm không theo đuổi vai trò người giải thích luật, mà theo đuổi vai trò người giúp luật đi vào đời sống kinh tế.
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
