(Theo Tạp chí Luật sư Việt Nam - ngày 26/12/2025)
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, nhận định: Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi không đơn thuần là một lần cập nhật kỹ thuật của hệ thống pháp luật, mà phản ánh một sự dịch chuyển quan trọng trong tư duy thể chế từ bảo hộ quyền truyền thống sang việc nhìn nhận tri thức như một loại tài sản có thể tham gia trực tiếp vào đời sống kinh tế, được quản trị, định giá và khai thác như một nguồn lực tạo dòng tiền.
1. Bối cảnh: Từ “bảo hộ quyền” đến “tài sản hóa tri thức”
Trong nhiều năm, nền kinh tế sáng tạo tại Việt Nam tồn tại một nghịch lý quen thuộc: tri thức rất phong phú, nhưng không thực sự vận hành như tài sản. Doanh nghiệp có nhãn hiệu, sáng chế, dữ liệu, nội dung số, nhưng các giá trị này chủ yếu bị “đóng băng” trong văn bằng bảo hộ hoặc hồ sơ pháp lý, chưa trở thành công cụ góp vốn, huy động vốn hay cấu phần thực chất của giao dịch kinh tế.
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi không tạo ra giá trị thay cho doanh nghiệp. Điều luật không biến một ý tưởng thành dòng tiền. Nhưng lần đầu tiên, pháp luật thiết lập một hành lang đủ rõ để quyền sở hữu trí tuệ có thể được đưa vào giao dịch từ góp vốn, chuyển nhượng, cấp phép khai thác đến sử dụng làm tài sản bảo đảm.
Đây là một bước chuyển âm thầm nhưng có tác động sâu rộng. Bởi khi tri thức được thừa nhận như tài sản, thị trường không còn hỏi “có được bảo hộ hay không”, mà bắt đầu đặt câu hỏi “ai kiểm soát được tài sản này trong quá trình khai thác”.
Luật sư Trương Anh Tú điều phối tại Diễn đàn chính sách về thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ.
2. Thách thức pháp lý & giới hạn của việc tài sản hóa
Sự dịch chuyển từ bảo hộ sang khai thác kéo theo một lớp rủi ro pháp lý hoàn toàn mới. Việc tài sản hóa sở hữu trí tuệ không làm thị trường an toàn hơn, mà khiến các giao dịch trở nên phức tạp và nhạy cảm hơn.
Một hợp đồng chuyển giao quyền thiếu chặt chẽ, một cấu trúc góp vốn bằng tài sản trí tuệ không kiểm soát được quyền định đoạt, hay một phương án định giá dữ liệu và tài sản số thiếu cơ sở pháp lý đều có thể dẫn tới tranh chấp lớn, làm mất quyền kiểm soát tài sản và gây thiệt hại tài chính dài hạn cho doanh nghiệp.
Cách tiếp cận của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi đối với trí tuệ nhân tạo cho thấy sự thận trọng cần thiết của nhà làm luật. Việc khẳng định AI không phải là chủ thể quyền, và chỉ bảo hộ những sản phẩm có đóng góp sáng tạo thực chất của con người, không nhằm kìm hãm công nghệ, mà nhằm xác lập ranh giới trách nhiệm trong chuỗi sáng tạo - khai thác - thương mại hóa.
Khi sản phẩm do AI tạo ra được đưa vào thị trường, câu hỏi pháp lý không chỉ là quyền thuộc về ai, mà là ai chịu trách nhiệm pháp lý và kinh tế khi phát sinh tranh chấp hoặc rủi ro.
“Rủi ro lớn nhất không nằm ở chỗ thiếu luật, mà ở chỗ có luật nhưng vận hành sai.” - Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm.
3. Vai trò chuyên sâu của TAT Law Firm
Trong bối cảnh Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi mở ra không gian tài sản hóa tri thức, TAT Law Firm không tiếp cận sở hữu trí tuệ thuần túy dưới góc độ bảo hộ quyền, mà tập trung vào khả năng kiểm soát tài sản trong thực tiễn giao dịch:
- Tư vấn cấu trúc góp vốn, chuyển nhượng, cấp phép khai thác tài sản trí tuệ một cách an toàn và kiểm soát được quyền định đoạt;
- Đánh giá rủi ro pháp lý trong định giá nhãn hiệu, sáng chế, dữ liệu và tài sản số;
- Thiết kế mô hình quản trị sở hữu trí tuệ gắn với chiến lược kinh doanh và dòng tiền;
- Hỗ trợ doanh nghiệp xử lý tranh chấp công nghệ, dữ liệu và tài sản trí tuệ trong môi trường số.
Bên cạnh hoạt động tư vấn, Luật sư Trương Anh Tú đã trực tiếp tham gia thúc đẩy các diễn đàn đối thoại chính sách chuyên sâu VIPIF, phối hợp cùng VCCI và Tạp chí Luật sư Việt Nam, tập trung vào các vấn đề then chốt như tài sản hóa sở hữu trí tuệ, giới hạn pháp lý của sáng tạo trong kỷ nguyên AI, dữ liệu và tài sản số. Các diễn đàn này được thiết kế như không gian phản biện chính sách, nhằm kết nối tư duy lập pháp với thực tiễn thị trường.
4. Kết luận: Tri thức là tài sản nhưng kiểm soát mới là giá trị
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi mở ra một giai đoạn mới, nơi tri thức, dữ liệu và sáng tạo công nghệ được nhìn nhận đúng như giá trị kinh tế của chúng. Tuy nhiên, pháp luật không làm thay công việc của thị trường; nó chỉ xác lập luật chơi.
Giá trị thực sự chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp biết đọc đúng tín hiệu thể chế, biết kiểm soát rủi ro pháp lý và biết biến tài sản trí tuệ thành lợi thế cạnh tranh bền vững, thay vì chỉ coi đó là một tấm giấy bảo hộ trên hồ sơ.
TAT Law Firm cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển hóa sở hữu trí tuệ từ “quyền được bảo hộ” thành tài sản được kiểm soát, để tri thức không chỉ được công nhận về mặt pháp lý, mà còn được vận hành an toàn trong nền kinh tế tri thức.
Luật sư Trương Anh Tú là chuyên gia pháp lý theo đuổi tư duy tài sản hóa sở hữu trí tuệ và quản trị rủi ro pháp lý trong nền kinh tế tri thức, với trọng tâm không chỉ dừng ở bảo hộ quyền, mà ở việc kiểm soát khả năng vận hành, định giá và khai thác tài sản trí tuệ trong các cấu trúc giao dịch thực tế
Luật sư Trương Anh Tú - phân tích chính sách tài sản hóa sở hữu trí tuệ.
Trong tiến trình hoàn thiện Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, ông đã trực tiếp tham gia thúc đẩy hai diễn đàn đối thoại chính sách chuyên sâu VIPIF, nơi TAT Law firm phối hợp cùng VCCI và Tạp chí Luật sư Việt Nam tổ chức, tập trung vào các vấn đề then chốt như tài sản hóa sở hữu trí tuệ, giới hạn pháp lý của sáng tạo trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, vai trò của dữ liệu và tài sản số, cũng như những thách thức về thực thi quyền và kiểm soát tranh chấp công nghệ trong môi trường số. Các diễn đàn này được thiết kế như không gian phản biện chính sách, nhằm kết nối tư duy lập pháp với thực tiễn thị trường, thay vì quảng bá dịch vụ hay lợi ích cục bộ.
Theo ông, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi đánh dấu một chuyển dịch quan trọng của thể chế Việt Nam khi pháp luật bắt đầu coi tri thức, dữ liệu và sáng tạo công nghệ là tài sản kinh tế có thể tham gia trực tiếp vào thị trường, kéo theo những yêu cầu hoàn toàn mới về cấu trúc giao dịch, góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ, quản trị quyền và kiểm soát rủi ro tranh chấp. “Rủi ro lớn nhất không nằm ở chỗ thiếu luật, mà ở chỗ có luật nhưng vận hành sai. Khi tài sản trí tuệ được đưa vào giao dịch, luật sư không chỉ bảo vệ quyền, mà phải bảo vệ khả năng kiểm soát tài sản cho doanh nghiệp".
Ông hiện đồng hành cùng doanh nghiệp trong các vấn đề liên quan đến quản trị sở hữu trí tuệ, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, thiết kế cấu trúc khai thác tài sản trí tuệ và xử lý tranh chấp công nghệ. Theo ông, pháp luật không tạo ra giá trị thay cho thị trường, nhưng nếu được hiểu và vận hành đúng, nó quyết định ai nắm quyền kiểm soát tài sản và lợi thế cạnh tranh dài hạn trong nền kinh tế tri thức.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam – “Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi: Khi pháp luật bắt đầu coi tri thức là một loại tài sản”, ngày 26/12/2025.
Tham khảo thêm tại:
RỦI RO PHÁP LÝ KHI GÓP VỐN, ĐỊNH GIÁ VÀ KHAI THÁC TÀI SẢN SỞ HỮU TRÍ TUỆ
SẢN PHẨM DO AI TẠO RA: AI SỞ HỮU VÀ AI CHỊU TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ?
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
