Khi nào cần luật sư hình sự can thiệp sớm?
Không phải mọi sai phạm đều là tội phạm. Nhưng rất nhiều vụ án hình sự lại bắt đầu từ những quyết định tưởng như thuần túy kinh tế hoặc hành chính. Trong bối cảnh hình sự hóa ngày càng mở rộng, phòng ngừa rủi ro hình sự không phải là né tránh trách nhiệm, mà là nhận diện đúng ranh giới pháp luật để bảo vệ doanh nghiệp, lãnh đạo và cả môi trường phát triển.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
1. Vì sao rủi ro hình sự đang trở thành nỗi lo của doanh nghiệp?
Trong nhiều năm trở lại đây, không ít lãnh đạo doanh nghiệp vướng vòng tố tụng hình sự dù:
- Không tư lợi cá nhân;
- Không có động cơ chiếm đoạt;
- Không chủ ý vi phạm pháp luật.
Điểm chung của các vụ việc này thường không nằm ở ý chí phạm tội, mà ở:
- Quyết định vượt ranh giới thẩm quyền;
- Nhận thức sai về không gian pháp lý áp dụng;
- Đánh giá thiếu rủi ro hình sự trong quá trình triển khai dự án.
Hình sự không còn là câu chuyện “sau cùng”, mà có thể xuất hiện rất sớm nếu doanh nghiệp không kiểm soát tốt các điểm gãy pháp lý.
2. Khi nào một sai phạm kinh tế có nguy cơ bị hình sự hóa?
Không phải mọi vi phạm đều dẫn đến trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, rủi ro hình sự thường xuất hiện khi nhiều yếu tố cùng hội tụ, như:
- Quyết định liên quan đến đất đai, tài sản công, vốn nhà nước;
- Có dấu hiệu vượt thẩm quyền hoặc làm sai trình tự;
- Gắn với lợi ích kinh tế lớn hoặc hệ quả xã hội đáng kể;
- Có yếu tố quan hệ - tác động - ảnh hưởng quyền lực;
- Hồ sơ pháp lý không đủ để tự bảo vệ khi bị thanh tra, điều tra.
Nhiều doanh nghiệp chủ quan cho rằng: “Việc này đã có quyết định của cơ quan nhà nước thì không thể là hình sự”. Thực tế cho thấy, quyết định hành chính không phải là “lá chắn tuyệt đối” nếu bản thân quyết định đó bị cho là trái pháp luật.
3. Luật sư hình sự không chỉ xuất hiện khi đã bị khởi tố
Quan niệm phổ biến cho rằng luật sư hình sự chỉ cần thiết khi:
- Đã có quyết định khởi tố;
- Đã bị triệu tập với tư cách bị can.
Đây là quan niệm sai lầm và đầy rủi ro. Trên thực tế, giai đoạn tiền tố tụng (trước thanh tra, kiểm tra, điều tra) mới là thời điểm:
- Có thể điều chỉnh hành vi pháp lý;
- Có thể phân loại đúng bản chất sai phạm;
- Có thể ngăn chặn việc hình sự hóa không cần thiết.
Luật sư hình sự can thiệp sớm không phải để “chạy tội”, mà để:
- Nhận diện rủi ro;
- Tư vấn cách ra quyết định an toàn;
- Chuẩn bị hồ sơ tự bảo vệ hợp pháp.
4. Phòng ngừa rủi ro hình sự có phải là né tránh trách nhiệm?
Không.
Phòng ngừa rủi ro hình sự không đồng nghĩa với che giấu sai phạm hay né tránh pháp luật. Ngược lại, đó là:
- Hiểu đúng giới hạn pháp lý;
- Ra quyết định trong khuôn khổ cho phép;
- Chịu trách nhiệm đúng ở không gian hành chính hoặc dân sự khi cần thiết.
Hình sự chỉ nên là biện pháp sau cùng, khi các công cụ pháp lý khác không còn hiệu quả. Đây là nguyên tắc “hình sự tối thiểu” được thừa nhận rộng rãi trong khoa học pháp lý hiện đại.
5. Khi nào doanh nghiệp và lãnh đạo nên tham vấn luật sư hình sự?
Doanh nghiệp và lãnh đạo nên cân nhắc tham vấn luật sư hình sự ngay từ đầu khi:
- Chuẩn bị quyết định dự án lớn, nhạy cảm;
- Tham gia các giao dịch liên quan đến tài sản công, đất đai;
- Đối mặt với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán;
- Có dấu hiệu tranh luận về thẩm quyền, trình tự, căn cứ pháp lý;
- Cảm nhận rủi ro “bị nhìn dưới góc độ hình sự”.
Can thiệp sớm giúp tiết kiệm chi phí, thời gian và cả danh dự, so với việc xử lý khi vụ việc đã bị hình sự hóa.
6. TAT Law Firm - Cách tiếp cận phòng ngừa rủi ro hình sự
TAT Law Firm tiếp cận phòng ngừa rủi ro hình sự theo hướng:
- Đánh giá rủi ro hình sự cho cá nhân lãnh đạo và doanh nghiệp;
- Phân loại sai phạm theo đúng không gian pháp lý;
- Tư vấn điều chỉnh chiến lược ra quyết định và hồ sơ pháp lý;
- Chuẩn bị kịch bản pháp lý trong trường hợp bị thanh tra, điều tra.
TAT không chỉ bào chữa khi đã có khởi tố. TAT giúp thân chủ không bước vào tố tụng hình sự chỉ vì một sai lầm có thể điều chỉnh.
Phòng ngừa rủi ro hình sự không phải là nỗi sợ, mà là biểu hiện của quản trị pháp lý trưởng thành. Trong một môi trường pháp lý ngày càng phức tạp, hiểu đúng ranh giới hình sự chính là cách tốt nhất để bảo vệ con người, doanh nghiệp và cả sự phát triển bền vững của xã hội.
Rà soát rủi ro hình sự cho doanh nghiệp/CEO/HĐQT - đánh giá sơ bộ, bảo mật
Tham khảo thêm tại:
HÌNH SỰ HÓA QUAN HỆ KINH TẾ LÀ GÌ?
SAI PHẠM HÀNH CHÍNH KHI NÀO CÓ THỂ BỊ CHUYỂN THÀNH TỘI HÌNH SỰ?
