(Theo góc nhìn thực tiễn xét xử và phòng ngừa rủi ro pháp lý trong quản lý tài sản công)
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm nhận định: Trong bối cảnh pháp luật siết chặt kỷ luật quản lý tài sản công, ranh giới giữa một thương vụ kinh doanh hợp pháp và rủi ro hình sự ngày càng trở nên mong manh. Doanh nghiệp chỉ tiếp cận giao dịch dưới góc độ thương mại, mà bỏ qua bản chất pháp lý của tài sản công, có thể tự đặt mình vào vòng xoáy hình sự dù không chủ ý vi phạm.
1. Bối cảnh: Khi tài sản công bước vào các cấu trúc giao dịch phức tạp
Trong nhiều năm, các thương vụ mua bán, hợp tác đầu tư hoặc chuyển nhượng vốn liên quan đến doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) và dự án có nguồn gốc tài sản công thường được nhìn nhận như các giao dịch kinh tế - dân sự thông thường.
Tuy nhiên, thực tiễn các vụ án kinh tế lớn gần đây cho thấy: tài sản công, dù đã được “tài chính hóa” thông qua doanh nghiệp dự án, liên doanh hoặc nhiều lớp giao dịch trung gian, vẫn không mất đi bản chất Nhà nước nếu quá trình chuyển dịch làm phát sinh thiệt hại thực tế chưa được khắc phục.
Vụ việc khu đất Bến Vân Đồn là minh chứng rõ nét cho xu hướng này: khi hậu quả kinh tế được xác định, toàn bộ chuỗi giao dịch có thể bị “truy ngược” để xem xét trách nhiệm hình sự, bất kể hình thức pháp lý của các hợp đồng kinh doanh đã được thiết lập như thế nào.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
2. Thách thức pháp lý: Khi Điều 219 BLHS làm thay đổi cách nhìn về giao dịch kinh tế
Điều 219 Bộ luật Hình sự không xử lý mọi sai phạm trong quản lý, sử dụng tài sản công, nhưng lại đặt ra một ngưỡng rủi ro rất rõ: khi có thiệt hại thực tế cho Nhà nước và thiệt hại đó chưa được khắc phục, trách nhiệm hình sự có thể phát sinh.
Điểm cốt lõi của điều luật này là cấu thành vật chất. Vấn đề không nằm ở việc giao dịch có đủ hồ sơ hay không, mà ở chỗ:
- Nhà nước có bị mất mát giá trị hay không;
- Phần thiệt hại đó còn tồn tại hay đã được bù đắp;
- Và giao dịch kinh tế có trở thành nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thiệt hại đó hay không.
Trong thực tiễn, nhiều rủi ro hình sự phát sinh từ việc đánh đồng toàn bộ giá trị tài sản hoặc dự án với thiệt hại, thay vì chỉ xác định phần thất thoát ròng chưa được khắc phục. Khi cách tiếp cận này được áp dụng, thương vụ kinh doanh có thể bị “hình sự hóa”, dù các bên tham gia không xuất phát từ mục đích chiếm đoạt hay tư lợi.
“Không phải mọi giao dịch hợp pháp về hình thức đều an toàn về mặt hình sự khi tài sản công bị thiệt hại.” - Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
3. Vai trò chuyên sâu của TAT Law Firm: Phòng ngừa rủi ro hình sự từ gốc
Trong bối cảnh đó, TAT Law Firm không tiếp cận vấn đề tài sản công chỉ từ góc độ tranh tụng sau khi vụ việc bị điều tra, mà tập trung vào phòng ngừa rủi ro hình sự ngay từ giai đoạn thiết kế giao dịch.
Cụ thể, TAT Law Firm đồng hành cùng doanh nghiệp trong:
- Rà soát bản chất pháp lý của tài sản công trong các cấu trúc đầu tư, mua bán, liên doanh;
- Đánh giá nguy cơ phát sinh thiệt hại ròng cho Nhà nước, thay vì chỉ kiểm tra hình thức hợp đồng;
- Phân tích ranh giới giữa rủi ro dân sự - hành chính - hình sự theo Điều 219 BLHS;
- Thiết kế cơ chế phòng ngừa và khắc phục thiệt hại để tránh kích hoạt trách nhiệm hình sự trong tương lai.
Qua đó, TAT Law Firm giúp doanh nghiệp chuyển cách tiếp cận từ “làm đúng thủ tục” sang “kiểm soát bản chất rủi ro hình sự”, đặc biệt trong các thương vụ có yếu tố tài sản công.
4. Kết luận: Kinh doanh với tài sản công - Lợi nhuận phải đi cùng chuẩn mực hình sự
Trong bối cảnh tăng cường phòng, chống tham nhũng và siết chặt kỷ luật quản lý tài sản công, xu hướng áp dụng Điều 219 BLHS sẽ ngày càng nghiêm khắc và thực chất hơn.
Rủi ro lớn nhất đối với doanh nghiệp không nằm ở việc “có vi phạm hay không” tại thời điểm giao dịch, mà ở chỗ một thương vụ kinh doanh hợp pháp hôm nay có thể bị đánh giá lại dưới góc độ hình sự trong tương lai, nếu phát sinh thiệt hại ròng cho Nhà nước.
Vì vậy, phòng ngừa rủi ro hình sự không phải là bước xử lý sau cùng, mà là yêu cầu bắt buộc ngay từ khi doanh nghiệp cân nhắc tham gia các giao dịch liên quan đến tài sản công. TAT Law Firm cam kết đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc nhận diện sớm rủi ro, bảo vệ chuẩn mực pháp luật và bảo đảm sự an toàn pháp lý bền vững cho hoạt động đầu tư - kinh doanh.
Nội dung và phương pháp phân tích trong bài viết này được xây dựng từ thực tiễn hành nghề, hồ sơ và chuẩn đánh giá pháp lý riêng của TAT Law Firm, mọi việc sao chép, trích dẫn hoặc vận dụng tách rời khỏi cấu trúc nghĩa vụ - khả năng - nhân quả của từng vụ việc đều có nguy cơ dẫn đến những suy luận sai lệch về trách nhiệm hình sự.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Diễn đàn Doanh Nghiệp - “Thâu tóm tài sản công: Khi thương vụ kinh doanh có thể chuyển hóa thành rủi ro hình sự”, ngày 27/12/2025.
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
