Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi đã mở ra một hành lang pháp lý rõ ràng hơn để quyền sở hữu trí tuệ tham gia trực tiếp vào đời sống kinh tế từ góp vốn, chuyển nhượng, cấp phép đến khai thác dữ liệu và tài sản số. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy: có luật không đồng nghĩa với an toàn, và chính khi tài sản trí tuệ được đưa vào giao dịch, rủi ro pháp lý mới bắt đầu bộc lộ rõ nét.
Rủi ro pháp lý trong tài sản hóa sở hữu trí tuệ là những nguy cơ mất quyền kiểm soát, tranh chấp định giá và trách nhiệm phát sinh khi quyền sở hữu trí tuệ tham gia giao dịch kinh tế.
1. Khi sở hữu trí tuệ rời “vùng an toàn” của bảo hộ
Trong nhiều năm, sở hữu trí tuệ được hiểu chủ yếu như một cơ chế phòng vệ: đăng ký để bảo hộ, để ngăn chặn xâm phạm. Khi quyền này được đưa vào vận hành kinh tế, vai trò của nó thay đổi căn bản từ “quyền được bảo vệ” sang “tài sản tạo dòng tiền”.
Sự thay đổi này kéo theo hệ quả pháp lý trực tiếp:
- Quyền bị chia tách giữa nhiều chủ thể,
- Quyền kiểm soát không còn nằm trọn trong tay một bên,
- Trách nhiệm pháp lý phát sinh vượt ra ngoài dự liệu ban đầu.
Luật sư Trương Anh Tú – phân tích chính sách tài sản hóa sở hữu trí tuệ.
2. Rủi ro khi góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ
Góp vốn bằng quyền sở hữu trí tuệ thường được xem là giải pháp linh hoạt, tận dụng giá trị vô hình thay cho tiền mặt. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm giao dịch tiềm ẩn rủi ro cao nhất.
Những rủi ro thường gặp gồm:
- Mất quyền kiểm soát tài sản do chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền định đoạt quá rộng;
- Không tách bạch được quyền sở hữu và quyền khai thác, dẫn đến tranh chấp nội bộ;
- Định giá thiếu cơ sở pháp lý, khiến giá trị vốn góp bị phủ nhận khi phát sinh tranh chấp.
Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp không “mất quyền” vì đối tác xấu, mà vì cấu trúc pháp lý của giao dịch đã được thiết kế sai ngay từ đầu.
3. Định giá tài sản sở hữu trí tuệ điểm nóng tranh chấp
Định giá là khâu nhạy cảm nhất của quá trình tài sản hóa sở hữu trí tuệ. Không giống tài sản hữu hình, giá trị của nhãn hiệu, sáng chế, dữ liệu hay phần mềm phụ thuộc lớn vào giả định thị trường và khả năng khai thác.
Rủi ro pháp lý thường phát sinh khi:
- Giá trị được xác lập mà không gắn với phương án khai thác cụ thể;
- Định giá dựa trên kỳ vọng thay vì dòng tiền thực tế;
- Thiếu cơ chế điều chỉnh khi điều kiện thị trường thay đổi.
Khi tranh chấp xảy ra, giá trị tài sản trí tuệ thường là yếu tố đầu tiên bị phủ nhận, kéo theo hệ quả pháp lý và tài chính dài hạn.
4. Khai thác tài sản trí tuệ: quyền ở đâu, trách nhiệm ở đâu?
Khai thác tài sản trí tuệ không chỉ là câu chuyện “ai được sử dụng”, mà là:
- Ai quyết định cách sử dụng,
- Ai chịu trách nhiệm khi phát sinh rủi ro pháp lý,
- Ai gánh hệ quả kinh tế nếu quyền bị tranh chấp.
Một hợp đồng cấp phép hoặc chuyển giao thiếu chặt chẽ có thể dẫn đến:
- Xung đột lợi ích giữa các bên cùng khai thác,
- Mất khả năng kiểm soát thị trường,
- Tranh chấp kéo dài về phạm vi quyền.
5. “Có luật nhưng vận hành sai” rủi ro lớn nhất hậu sửa đổi
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi không tạo ra giá trị thay cho doanh nghiệp. Luật chỉ xác lập luật chơi. Phần còn lại phụ thuộc vào năng lực quản trị pháp lý và cấu trúc giao dịch thực tế.
Rủi ro lớn nhất không nằm ở chỗ thiếu luật, mà ở chỗ:
- Hiểu luật như một sự nới lỏng,
- Không nâng cấp năng lực vận hành và kiểm soát rủi ro tương ứng.
6. Kết luận
Khi tài sản sở hữu trí tuệ tham gia góp vốn, định giá và khai thác, rủi ro pháp lý không phải là ngoại lệ mà là một phần tất yếu của cuộc chơi.
Toàn bộ những rủi ro này chỉ có thể được nhìn nhận đúng khi đặt trong bối cảnh pháp luật đã bắt đầu coi tri thức như một loại tài sản kinh tế, chứ không còn chỉ là đối tượng bảo hộ thuần túy.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi: Khi pháp luật bắt đầu coi tri thức là một loại tài sản”, ngày 26/12/2025.
Tham khảo thêm tại:
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi – Khi tri thức chính thức bước vào “hệ tài sản”
SẢN PHẨM DO AI TẠO RA: AI SỞ HỮU VÀ AI CHỊU TRÁCH NHIỆM PHÁP LÝ?
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
