Khi một quốc gia xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, câu hỏi không còn là “có nên cho thẩm phán nước ngoài hay không”, mà là:
- Thiết kế mô hình tòa án như thế nào để vừa đạt chuẩn quốc tế, vừa không làm xói mòn chủ quyền tư pháp?
- Đây chính là bài toán mà Singapore và Dubai đã giải rất sớm – và Việt Nam đang bước vào giai đoạn buộc phải lựa chọn một cách tỉnh táo.
Bài viết này so sánh mô hình tòa án trong trung tâm tài chính quốc tế của Singapore và Dubai, từ đó chỉ ra những chuẩn mực Việt Nam nên mượn và những ranh giới đỏ bắt buộc phải giữ nếu muốn hội nhập mà không đánh đổi nền tảng tư pháp.
I. Vì sao phải so sánh mô hình tòa án trung tâm tài chính quốc tế?
Trong giới đầu tư toàn cầu, IFC không được đánh giá bằng khẩu hiệu, mà bằng một checklist rất thực dụng:
- Tranh chấp được giải quyết ở đâu?
- Ai là người xét xử?
- Luật áp dụng có dự đoán được không?
- Phán quyết có được tôn trọng và thi hành hiệu quả không?
Vì vậy, mô hình tòa án trong IFC chính là “bộ lọc đầu tiên” của dòng vốn.
Singapore và Dubai là hai case study điển hình vì họ không sao chép lẫn nhau, mà mỗi nơi thiết kế tòa án theo triết lý chủ quyền khác nhau.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
II. Mô hình Singapore: Hội nhập sâu nhưng kiểm soát chặt
Tại Singapore, trung tâm tài chính quốc tế gắn liền với Singapore International Commercial Court (SICC).
Đặc điểm cốt lõi
- Là tòa án thuộc hệ thống tư pháp quốc gia, không tách rời Nhà nước.
- Cho phép thẩm phán quốc tế tham gia, nhưng:
- Được bổ nhiệm bởi Nhà nước Singapore;
- Chịu kỷ luật, chuẩn mực đạo đức và cơ chế giám sát tư pháp của Singapore.
- Áp dụng thủ tục linh hoạt, ngôn ngữ tiếng Anh, chuẩn mực xét xử thương mại quốc tế.
Triết lý thể chế: Singapore không coi thẩm phán nước ngoài là “ngoại lực”, mà là công cụ nâng chuẩn chuyên môn, được đặt trọn vẹn trong khung kiểm soát chủ quyền.
Điểm Việt Nam có thể mượn
- Chuẩn thủ tục xét xử thương mại quốc tế;
- Cơ chế mời thẩm phán quốc tế theo nhiệm vụ chuyên môn;
- Tư duy: “mở về kỹ thuật – chặt về quyền lực”.
III. Mô hình Dubai: Không gian tư pháp đặc thù, tách biệt rõ ràng
Tại Dubai, trung tâm tài chính DIFC vận hành với DIFC Courts – một mô hình rất khác.
Đặc điểm cốt lõi:
- DIFC Courts hoạt động như một khu tư pháp đặc thù trong trung tâm tài chính.
- Áp dụng common law, ngôn ngữ tiếng Anh, thẩm phán quốc tế chiếm tỷ trọng lớn.
- Thẩm quyền xét xử giới hạn trong phạm vi DIFC và các bên tự nguyện lựa chọn.
Triết lý thể chế: Dubai chấp nhận “song song hệ thống” để tối ưu thu hút vốn, nhưng đánh đổi bằng:
- Phạm vi áp dụng hẹp;
- Ranh giới rất rõ với hệ thống tư pháp quốc gia truyền thống.
Điểm Việt Nam cần thận trọng
- Mô hình này đòi hỏi nền tảng pháp lý – hiến định rất khác;
- Nguy cơ hình thành “vùng tư pháp tách rời” nếu kiểm soát không chặt.
IV. Việt Nam nên chọn mô hình nào?
Câu trả lời chuẩn TAT là: Việt Nam không nên sao chép Singapore hay Dubai, mà phải thiết kế một mô hình thứ ba.
Những “chuẩn mực nên mượn”
- Tính chuyên biệt của tòa án IFC;
- Thủ tục linh hoạt – dự đoán được;
- Năng lực xét xử tranh chấp tài chính phức tạp;
- Tiếp nhận yếu tố quốc tế về chuyên môn, không phải về chủ quyền.
2. Những “ranh giới đỏ phải giữ”
- Tòa án thuộc hệ thống tư pháp Việt Nam;
- Quyền bổ nhiệm – giám sát – kháng nghị thuộc Nhà nước Việt Nam;
- Không tạo “vùng tư pháp ngoại lệ” nằm ngoài kiểm soát hiến định.
Chủ quyền tư pháp hiện đại không phải là đóng cửa, mà là năng lực thiết kế và kiểm soát thể chế công lý.
V. Kết luận: So sánh để thiết kế, không phải để bắt chước
So sánh mô hình tòa án trung tâm tài chính quốc tế không nhằm chọn “bên thắng cuộc”, mà để trả lời một câu hỏi chiến lược:
Việt Nam muốn thu hút dòng vốn nào, và sẵn sàng thiết kế thể chế công lý đến đâu để giữ dòng vốn đó ở lại?
Trong bối cảnh này, vai trò của luật sư và chuyên gia chính sách không còn dừng ở việc “giải thích luật”, mà là tham gia kiến tạo luật chơi công lý cho một không gian tài chính mới.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Thẩm phán nước ngoài và chủ quyền tư pháp: Thiết kế công lý cho trung tâm tài chính quốc tế”, ngày 19/12/2025.
Tham khảo thêm: Tòa án chuyên biệt trong trung tâm tài chính quốc tế: Vì sao là “hạ tầng công lý” quyết định dòng vốn?
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
