Trong các trung tâm tài chính quốc tế, tòa án chuyên biệt trong trung tâm tài chính quốc tế là yếu tố có thể quyết định nhà đầu tư chọn đặt dòng vốn dài hạn thậm chí nhiều khi còn quan trọng hơn ưu đãi thuế.
Bởi với dòng vốn lớn, điều họ “mua” trước tiên không phải lãi suất, mà là khả năng dự đoán rủi ro pháp lý khi tranh chấp xảy ra.
Bài này đi thẳng vào câu hỏi mà thị trường thường search nhưng ít bài trả lời đúng: Tòa án chuyên biệt trong trung tâm tài chính quốc tế là gì, vì sao nó quan trọng, và Việt Nam cần thiết kế theo logic nào để vừa hội nhập vừa giữ vững chủ quyền tư pháp?
I. “Tòa án chuyên biệt trong trung tâm tài chính quốc tế” là gì?
Tòa án chuyên biệt trong trung tâm tài chính quốc tế là mô hình xét xử được thiết kế riêng để xử lý các tranh chấp tài chính - đầu tư - thương mại phức tạp, với 3 đặc trưng:
1. Thẩm phán chuyên sâu (kinh nghiệm tài chính, đầu tư, hợp đồng quốc tế, cấu trúc giao dịch).
2. Thủ tục linh hoạt - hiệu quả (nhanh, rõ, chuẩn mực, ưu tiên tính dự đoán).
3. Cơ chế kiểm soát tư pháp chặt chẽ của Nhà nước (đặt trong khuôn khổ hiến định và hệ thống pháp luật quốc gia).
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
II. Vì sao tòa án chuyên biệt là “điểm chốt” của một trung tâm tài chính quốc tế?
Một IFC có thể có ưu đãi thuế, có hạ tầng, có nhân lực… nhưng nếu thiếu công lý thương mại đáng tin, thì vẫn khó thành “điểm đến dòng vốn”. Lý do nằm ở 4 tầng:
1. Nhà đầu tư cần “khả năng dự đoán”, không cần “lời hứa”
Trong giao dịch tài chính, rủi ro không đáng sợ bằng rủi ro không dự đoán được.
Tòa án chuyên biệt trong trung tâm tài chính quốc tế giúp tạo ra 3 thứ mà thị trường luôn hỏi:
- Quy tắc rõ (đọc là hiểu, tranh chấp biết đường đi).
- Xử lý nhanh (thời gian = chi phí vốn).
- Kết quả có thể dự đoán (không phải “may rủi”).
2. Tranh chấp tài chính khác tranh chấp dân sự thông thường
Tranh chấp trong IFC thường là: cấu trúc nhiều lớp, hợp đồng nhiều phụ lục, điều khoản chọn luật/chọn tòa, giao dịch xuyên biên giới, chứng cứ điện tử, chuẩn mực kế toán, thẩm định giá, cơ chế bảo đảm…
Nếu đưa vào quy trình xét xử “đại trà”, hệ thống sẽ tắc; mà tắc thì dòng vốn rút.
3) IFC muốn hút vốn lớn phải có “hạ tầng công lý” tương xứng
Thị trường quốc tế nhìn IFC theo checklist rất thực dụng:
- Có cơ chế giải quyết tranh chấp nhanh không?
- Có đội ngũ xét xử hiểu giao dịch không?
- Có chuẩn thủ tục tiệm cận quốc tế không?
- Có bảo đảm chủ quyền - kiểm soát tư pháp không?
Vì thế, tòa án chuyên biệt trong trung tâm tài chính quốc tế không phải “phụ kiện thể chế”, mà là hạ tầng mềm để IFC vận hành như một hệ sinh thái.
4) Tòa án chuyên biệt là cách “thiết kế niềm tin” - chứ không phải “nhập khẩu mô hình”
Bài toán không phải copy Singapore/Dubai theo hình thức, mà là thiết kế theo tinh thần:
- Hội nhập về chuẩn mực (minh bạch, nhanh, dự đoán được)
- Giữ chủ quyền bằng khuôn khổ hiến định, thẩm quyền bổ nhiệm/giám sát/kháng nghị, và nguyên tắc “luật chơi do Việt Nam thiết kế”.
III. Có cần thẩm phán nước ngoài trong tòa án chuyên biệt không?
Câu trả lời TAT là: có thể cần, nhưng phải đặt trong “thiết kế kiểm soát”.
Trong nhiều mô hình quốc tế, việc có chuyên gia/thẩm phán quốc tế giúp:
- Tăng năng lực xử lý tranh chấp phức tạp,
- Tăng độ tin cậy đối với giới đầu tư,
- Và tạo ra chuẩn mực xét xử tiệm cận thông lệ.
Nhưng mấu chốt vẫn là:
Nếu có, thì phải có “ranh giới đỏ” và cơ chế kiểm soát rõ ràng để bảo đảm đây là một thiết kế thể chế của Việt Nam, không phải “nhượng chủ quyền”.
IV. Kết luận: Không có tòa án chuyên biệt tốt, IFC khó “đứng hạng”
Tóm lại, tòa án chuyên biệt trong trung tâm tài chính quốc tế là một tiêu chí then chốt vì nó tạo ra thứ thị trường cần nhất: niềm tin pháp lý có thể kiểm chứng.
- Ưu đãi thuế có thể thay đổi.
- Chính sách có thể điều chỉnh.
- Nhưng hạ tầng công lý mới là thứ giữ dòng vốn ở lại.
Và trong bối cảnh đó, tư duy thiết kế tòa án chuyên biệt không chỉ là vấn đề lập pháp, mà là bài toán tư duy thể chế nơi vai trò của luật sư, chuyên gia chính sách và nhà thiết kế công lý trở nên đặc biệt quan trọng.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Thẩm phán nước ngoài và chủ quyền tư pháp: Thiết kế công lý cho trung tâm tài chính quốc tế”, ngày 19/12/2025.
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
