Khi một show diễn bị hủy hoặc tổ chức thất bại, phản ứng quen thuộc của dư luận là tìm “ai phải chịu trách nhiệm”. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải mọi trách nhiệm đều mang bản chất pháp lý. Việc đánh đồng trách nhiệm pháp lý với trách nhiệm nghề nghiệp hay trách nhiệm uy tín không chỉ làm sai lệch nhận thức xã hội, mà còn tiềm ẩn nguy cơ hình sự hóa những thất bại mang tính kinh doanh - tổ chức trong lĩnh vực nghệ thuật.
Chính vì vậy, việc phân biệt rõ ba loại trách nhiệm này là điều kiện tiên quyết để xử lý đúng sự cố show diễn, bảo vệ quyền lợi khán giả và giữ chuẩn mực pháp luật không bị xói mòn bởi cảm xúc đám đông.
Trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật, trách nhiệm pháp lý là trách nhiệm được xác lập trên cơ sở quy định pháp luật và hợp đồng; trách nhiệm nghề nghiệp gắn với chuẩn mực hành xử của người làm nghề; còn trách nhiệm uy tín phản ánh sự đánh giá của công chúng. Ba loại trách nhiệm này có thể song song tồn tại nhưng không thể đánh đồng.
Poster chương trình nghệ thuật “Về đây bốn cánh chim trời”
1. Trách nhiệm pháp lý: chỉ phát sinh khi có căn cứ luật và thiệt hại
Trách nhiệm pháp lý trong show diễn chủ yếu phát sinh từ quan hệ hợp đồng điển hình là hợp đồng bán vé giữa ban tổ chức và khán giả, hoặc hợp đồng dịch vụ giữa các bên tham gia tổ chức chương trình.
Chỉ khi có vi phạm nghĩa vụ hợp đồng và thiệt hại thực tế, trách nhiệm pháp lý mới được đặt ra. Nghệ sĩ, trong đa số trường hợp, không phải là bên bán vé, nên không mặc nhiên chịu trách nhiệm pháp lý về việc hoàn tiền hay bồi thường, nếu họ đã thực hiện đúng nghĩa vụ theo hợp đồng biểu diễn đã ký.
Luật sư Mai Thảo - Phó Giám đốc TAT Law Firm
2. Trách nhiệm nghề nghiệp: chuẩn mực hành xử của người làm nghệ thuật
Khác với trách nhiệm pháp lý, trách nhiệm nghề nghiệp không được quy định cụ thể trong luật, mà gắn với đạo đức nghề nghiệp, thái độ ứng xử và tinh thần trách nhiệm của nghệ sĩ, nhà sản xuất, đơn vị tổ chức khi sự cố xảy ra.
Một nghệ sĩ có thể không vi phạm pháp luật, nhưng vẫn bị đánh giá là thiếu trách nhiệm nghề nghiệp nếu im lặng, né tránh hoặc ứng xử thiếu minh bạch với khán giả. Tuy nhiên, việc đánh giá này thuộc về chuẩn mực xã hội và nghề nghiệp, không phải là căn cứ để quy kết trách nhiệm pháp lý hay hình sự.
3. Trách nhiệm uy tín: hệ quả tất yếu của niềm tin công chúng
Trách nhiệm uy tín là hệ quả trực tiếp của cách công chúng nhìn nhận chủ thể sau sự cố. Trong lĩnh vực biểu diễn, uy tín cá nhân và thương hiệu thường là yếu tố then chốt để khán giả quyết định mua vé.
Tuy nhiên, uy tín không phải là một nghĩa vụ pháp lý, và việc uy tín bị suy giảm không đồng nghĩa với việc có vi phạm pháp luật. Nếu không phân biệt rõ điều này, dư luận rất dễ biến sự thất vọng chính đáng thành áp lực đòi hỏi chế tài pháp lý vượt quá khuôn khổ luật định.
VÌ SAO CẦN TÁCH BẠCH BA LOẠI TRÁCH NHIỆM?
Việc không tách bạch trách nhiệm pháp lý, nghề nghiệp và uy tín sẽ dẫn đến hai hệ quả tiêu cực. Thứ nhất, làm sai lệch cách xử lý hậu quả pháp lý, khi cảm xúc xã hội lấn át chuẩn mực luật pháp. Thứ hai, tạo ra tâm lý e ngại, phòng thủ quá mức cho các chủ thể hoạt động nghệ thuật, cản trở sự phát triển lành mạnh của thị trường biểu diễn.
Một thị trường bền vững đòi hỏi trách nhiệm pháp lý được xác định bằng luật, còn trách nhiệm nghề nghiệp và uy tín được điều chỉnh bằng chuẩn mực xã hội - không thể thay thế lẫn nhau.
Show diễn “vỡ trận” là một sự cố nghiêm trọng, nhưng không phải mọi hệ quả tiêu cực đều phải được xử lý bằng công cụ pháp lý. Điều quan trọng là xác định đúng loại trách nhiệm đang được đặt ra: pháp lý, nghề nghiệp hay uy tín.
Chỉ khi ranh giới này được phân định rõ ràng, việc xử lý sự cố mới vừa bảo vệ quyền lợi khán giả, vừa giữ được chuẩn mực pháp luật, đồng thời tạo điều kiện để thị trường biểu diễn vận hành minh bạch và bền vững hơn trong dài hạn.
Nguồn tham khảo: Báo Văn hóa - “Show diễn vỡ trận và ranh giới trách nhiệm”, ngày 01/01/2026.
Tham khảo thêm tại:
Từ show diễn vỡ trận đến trách nhiệm pháp lý trong hoạt động biểu diễn
Khó khăn của show diễn “Vỡ trận”: phân định ranh giới trách nhiệm thế nào cho đúng pháp lý?
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
