Nếu nhìn tranh tụng như một cuộc đối đầu giữa luật sư và Tòa án, người ta sẽ dễ bỏ qua một chức năng quan trọng hơn của tranh tụng: cơ chế tự kiểm soát nội tại của hoạt động xét xử. Trong một hệ thống tư pháp hiện đại, tranh tụng không nhằm tạo ra thắng – thua giữa các chủ thể tố tụng, mà nhằm kiểm tra độ vững chắc của các giả định pháp lý trước khi chúng được “đóng dấu” bằng một bản án có hiệu lực.
Chính ở góc độ này, tranh tụng thực chất trở thành điều kiện cần để bảo đảm an toàn pháp lý cho bản án, chứ không phải là lực cản đối với quyền xét xử của Tòa án.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm.
1. Tranh tụng như một cơ chế “kiểm định” bản án
Mỗi bản án, về bản chất, là kết quả của việc lựa chọn một cách hiểu pháp luật và một chuỗi lập luận nhất định. Nếu các lập luận đó không được đặt dưới áp lực phản biện đầy đủ tại phiên tòa, rủi ro sai sót sẽ bị “đóng gói” cùng với bản án và chỉ bộc lộ ở giai đoạn sau khi kháng cáo, kháng nghị hoặc giám đốc thẩm được đặt ra.
Tranh tụng thực chất cho phép các giả định pháp lý được kiểm định ngay từ đầu. Luật sư, với vai trò chủ thể phản biện độc lập, buộc các lập luận buộc tội hoặc giải quyết tranh chấp phải tự chứng minh tính hợp lý của mình. Quá trình này không làm suy yếu quyền xét xử, mà ngược lại, giúp Hội đồng xét xử nhận diện sớm những điểm chưa chặt chẽ trước khi bản án được tuyên.
2. Khi thiếu tranh tụng, rủi ro không biến mất mà chỉ bị trì hoãn
Một thực tế đáng lưu ý là những vụ án có tranh tụng hình thức thường không “êm đềm” hơn về lâu dài. Ngược lại, các thiếu sót không được làm rõ tại phiên tòa sơ thẩm lại trở thành căn cứ cho việc kháng cáo, kháng nghị hoặc hủy án ở các cấp xét xử sau.
Ở góc độ này, tranh tụng không làm kéo dài vụ án, mà giảm thiểu rủi ro pháp lý tích tụ. Một phiên tòa có tranh tụng thực chất có thể mất thêm thời gian, nhưng đổi lại là một bản án có khả năng đứng vững hơn trước sự kiểm tra của cấp trên và của chính thực tiễn thi hành.
3. Vai trò của luật sư trong việc “bảo vệ” bản án
Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng luật sư tranh tụng, khi làm đúng vai trò của mình, không chỉ bảo vệ quyền lợi của thân chủ, mà còn góp phần bảo vệ chính bản án. Bằng việc chỉ ra các lỗ hổng lập luận, các điểm chưa rõ trong đánh giá chứng cứ hoặc cách áp dụng pháp luật, luật sư giúp Tòa án có cơ hội điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện phán quyết ngay trong quá trình xét xử.
Một bản án đã vượt qua được quá trình tranh tụng nghiêm túc thường có sức đề kháng cao hơn trước các lập luận phản biện ở giai đoạn sau. Theo nghĩa đó, tranh tụng không làm bản án “yếu đi”, mà làm nó “khỏe hơn”.
4. Tranh tụng thực chất và uy tín của hệ thống xét xử
Ở bình diện rộng hơn, chất lượng tranh tụng phản ánh mức độ trưởng thành của hệ thống tư pháp. Khi tranh tụng được nhìn nhận đúng như một cơ chế hỗ trợ xét xử, chứ không phải là hành vi đối kháng, uy tín của Tòa án được củng cố thông qua những bản án có lập luận rõ ràng, minh bạch và thuyết phục.
Ngược lại, nếu tranh tụng bị xem là yếu tố gây nhiễu hoặc bị hạn chế về thực chất, hệ quả không chỉ dừng ở từng vụ án riêng lẻ, mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội vào chất lượng xét xử nói chung.
Tranh tụng thực chất không phải là thách thức đối với Tòa án, mà là cơ chế tự bảo vệ của hoạt động xét xử trước nguy cơ sai sót pháp lý. Khi luật sư được thực hiện đầy đủ vai trò phản biện chuyên môn, bản án không chỉ được tuyên đúng quy trình, mà còn có khả năng đứng vững trước mọi cấp xét xử và sự kiểm nghiệm của thực tiễn.
Hiểu đúng tranh tụng, vì thế, không chỉ là vấn đề của luật sư hay của từng vụ án cụ thể, mà là điều kiện nền tảng để nâng cao chất lượng và uy tín của toàn bộ hệ thống tư pháp.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Luật sư tranh tụng không đối đầu với toà án, mà giúp bản án vững chắc hơn”, ngày 08/01/2026.
Tham khảo thêm tại:
Luật sư tranh tụng: Không đối đầu Tòa án, mà bảo vệ giá trị bản án
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
