Trong nhiều vụ án, kết quả xét xử đôi khi bị xem là thiếu thuyết phục, dễ bị kháng cáo hoặc kháng nghị. Dư luận có thể gán vấn đề đó cho việc “thiếu minh bạch”, “áp dụng pháp luật sai”, hay “năng lực xét xử yếu”. Nhưng thực chất, một trong những nhân tố quyết định chất lượng xét xử là tranh tụng tại phiên tòa không chỉ về số lượng phát biểu, mà về độ thực chất của đối thoại pháp lý giữa các bên.
Tranh tụng thực chất trong xét xử là quá trình đối thoại pháp lý bình đẳng, trong đó các lập luận, chứng cứ và ý kiến của các chủ thể tại phiên tòa được lắng nghe, cân nhắc và kiểm chứng một cách công khai, giúp Hội đồng xét xử tiếp cận gần nhất với sự thật khách quan của vụ án và từ đó ra phán quyết chất lượng, bền vững và ít rủi ro lặp lại ở các giai đoạn tố tụng tiếp theo.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm.
1. Thực tiễn: Tranh tụng “có mặt” nhưng không “thực chất”
Trong nhiều trường hợp, tranh tụng chỉ diễn ra theo hình thức: luật sư phát biểu nhưng không được phản hồi thấu đáo; lập luận quan trọng không được Hội đồng xét xử cân nhắc đầy đủ; các ý kiến phản biện không để lại dấu vết trong bản án. Khi đó, tranh tụng trở thành một nghi thức mang tính trình diễn nhiều hơn là đối thoại pháp lý có kiểm chứng.
Kết quả là những bản án như vậy tiềm ẩn rủi ro lớn hơn ở các giai đoạn tố tụng tiếp theo từ kháng cáo, kháng nghị đến giám đốc thẩm bởi những giả định pháp lý quan trọng chưa từng bị đối thoại, phản biện và kiểm tra kỹ lưỡng tại phiên tòa sơ thẩm.
2. Pháp lý bản chất của tranh tụng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định xét xử
Bản chất của tranh tụng không nằm ở thời lượng hay số lần phát biểu, mà ở chất lượng đối thoại pháp lý: mỗi luận điểm phải được đưa ra, phản biện và kiểm chứng bằng chứng cứ.
Hội đồng xét xử không phải đứng ngoài quá trình này, mà là trung tâm điều phối và chắt lọc những luận cứ trọng yếu để đi đến phán quyết. Khi tranh tụng đạt “điểm an toàn xét xử” tức là mọi vấn đề pháp lý quan trọng đã được đặt lên bàn tham vấn, phản biện và kiểm chứng thì phán quyết có nền tảng vững chắc, ít bị lung lay ở các cấp xét xử tiếp theo.
3. Thiết kế tư duy: Tranh tụng thực chất là công cụ nâng chất xét xử
Nhìn từ góc độ cải cách tư pháp, tranh tụng thực chất là trụ cột định hình chất lượng xét xử, không chỉ là phần phụ trợ cho bản án. Cải cách không dừng ở việc sửa luật hay hoàn thiện thủ tục; mà nằm ở cách mà mỗi chủ thể tại phiên tòa từ Hội đồng xét xử, kiểm sát viên đến luật sư hiểu đúng vai trò và sử dụng tranh tụng như công cụ để dẫn dắt phán quyết đến gần sự thật khách quan nhất.
Trong thực tiễn xét xử, chất lượng phán quyết không chỉ phụ thuộc vào luật, thẩm quyền hay giấy tờ trong hồ sơ, mà phụ thuộc rất lớn vào tranh tụng thực chất tại phiên tòa nơi đối thoại pháp lý được thực hiện đầy đủ và kiểm chứng bằng chứng cứ. Luật sư đóng vai trò không chỉ bảo vệ quyền lợi thân chủ, mà còn góp phần kiến tạo chất lượng xét xử thông qua việc đặt ra những câu hỏi cần thiết, phản biện lập luận và buộc giả định pháp lý phải được xác nhận một cách minh bạch.
Việc nâng cao chất lượng tranh tụng từ kỹ năng trình bày đến chiến lược đặt câu hỏi không chỉ giúp giảm rủi ro phán quyết ở các cấp tố tụng sau, mà còn củng cố niềm tin của xã hội vào hệ thống tư pháp.
Đây cũng là lý do vì sao TAT Law Firm luôn tập trung phát triển năng lực tranh tụng thực chất cho đội ngũ luật sư, nhằm giảm thiểu rủi ro tố tụng, nâng cao hiệu quả ra quyết định, và bảo vệ quyền - lợi ích hợp pháp của khách hàng một cách bền vững.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Vì sao tranh tụng thực chất quyết định chất lượng xét xử”, ngày 05/01/2026.
Tham khảo thêm tại:
Góc nhìn TAT: Tranh tụng thực chất quyết định chất lượng xét xử
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
