Xây dựng trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là câu chuyện thu hút vốn, mà là phép thử năng lực thiết kế thể chế công lý của một quốc gia.
Ở đó, câu hỏi then chốt không phải “có cho thẩm phán nước ngoài hay không”, mà là Việt Nam sẽ lựa chọn mô hình chủ quyền tư pháp nào trong kỷ nguyên hội nhập sâu.
Bài viết này phân tích ba lựa chọn thể chế mà Việt Nam đang đối diện khi thiết kế mô hình tư pháp cho trung tâm tài chính quốc tế, qua đó chỉ ra con đường hội nhập có kiểm soát - phù hợp với nền tảng hiến định và mục tiêu dài hạn.
I. Vì sao “chủ quyền tư pháp” trở thành vấn đề trung tâm của IFC?
Trong các trung tâm tài chính quốc tế (IFC), tranh chấp là điều tất yếu. Điều nhà đầu tư quan tâm không phải là “có tranh chấp hay không”, mà là:
- Tranh chấp được giải quyết ở đâu?
- Ai xét xử?
- Luật áp dụng có dự đoán được không?
- Phán quyết có được thi hành hiệu quả không?
Bởi vậy, chủ quyền tư pháp trong trung tâm tài chính quốc tế trở thành tiêu chí đánh giá mức độ trưởng thành của một IFC. Đây cũng là lý do các quốc gia thành công không né tránh vấn đề này, mà chủ động thiết kế mô hình công lý phù hợp.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
II. Ba lựa chọn thể chế đặt ra cho Việt Nam
Lựa chọn 1: “Đóng cửa tư pháp” - an toàn hình thức, rủi ro thực chất
Theo lựa chọn này, mọi tranh chấp phát sinh trong IFC đều được xử lý như tranh chấp thông thường, theo thủ tục chung, không có thiết kế đặc thù.
Ưu điểm:
- Không phát sinh tranh luận về chủ quyền;
- An toàn về mặt hình thức pháp lý.
Hạn chế lớn:
- Không đáp ứng được yêu cầu tốc độ - chuyên môn của tranh chấp tài chính;
- Làm suy giảm sức cạnh tranh của IFC;
- Khiến nhà đầu tư chủ động né tránh hoặc chọn trọng tài/tòa án nước ngoài.
Đây là cách “giữ chủ quyền bằng đóng cửa”, nhưng mất chủ quyền thực tế trong thu hút và giữ dòng vốn.
Lựa chọn 2: “Nhập khẩu mô hình” - mở nhanh nhưng rủi ro kiểm soát
Lựa chọn này thường gắn với mô hình tòa án đặc thù kiểu Dubai: cho phép thẩm phán quốc tế, áp dụng thủ tục và luật lệ ngoại lai trong một không gian tư pháp riêng.
Ưu điểm:
- Thu hút vốn nhanh;
- Tạo cảm giác “chuẩn quốc tế”.
Rủi ro:
- Dễ hình thành “vùng tư pháp ngoại lệ”;
- Đặt ra thách thức hiến định về quyền lực tư pháp;
- Nguy cơ lệ thuộc vào chuẩn mực bên ngoài trong dài hạn.
Đây là cách đổi chủ quyền lấy tốc độ, chỉ phù hợp với những cấu trúc nhà nước rất đặc thù.
Lựa chọn 3: Thiết kế chủ quyền tư pháp hiện đại - hội nhập có kiểm soát (khuyến nghị)
Đây là con đường nhiều quốc gia lựa chọn, tiêu biểu là mô hình của Singapore.
Bản chất của lựa chọn này:
- Tòa án IFC thuộc hệ thống tư pháp quốc gia;
- Có thiết kế chuyên biệt về thẩm quyền, thủ tục, nhân sự;
- Có thể tiếp nhận yếu tố quốc tế về chuyên môn, nhưng:
- Quyền bổ nhiệm, giám sát, kháng nghị thuộc Nhà nước;
- Ranh giới hiến định được giữ vững.
Chủ quyền tư pháp không bị thu hẹp, mà được “nâng cấp” thông qua năng lực thiết kế và kiểm soát thể chế.
III. Chủ quyền tư pháp hiện đại là gì trong bối cảnh IFC?
Để Google và người đọc hiểu đúng, cần nói thẳng:
Chủ quyền tư pháp hiện đại trong trung tâm tài chính quốc tế là năng lực của Nhà nước trong việc thiết kế, vận hành và kiểm soát hệ thống xét xử đạt chuẩn quốc tế, nhưng vẫn đặt trong khuôn khổ hiến định quốc gia.
Khái niệm này bao gồm:
- Chủ quyền thiết kế luật chơi;
- Chủ quyền quyết định ai được tham gia và tham gia đến đâu;
- Chủ quyền kiểm soát đầu ra của công lý (phán quyết, thi hành, giám sát).
IV. Việt Nam đang đứng ở đâu trên bản đồ lựa chọn?
Việt Nam hiện không còn ở điểm “có hay không IFC”, mà đang ở giai đoạn quyết định chất lượng thể chế IFC.
- Nhu cầu thu hút vốn là có thật;
- Áp lực hội nhập là rõ ràng;
- Nhưng nền tảng hiến định và yêu cầu bảo đảm chủ quyền tư pháp không thể xem nhẹ.
Vì vậy, lựa chọn hợp lý nhất không phải “đóng” hay “mở”, mà là:
Thiết kế tòa án chuyên biệt trong IFC như một bộ phận của hệ thống tư pháp Việt Nam, với chuẩn mực quốc tế được nội hóa có kiểm soát.
V. Kết luận: Lựa chọn IFC là lựa chọn tư duy thể chế
Xây dựng trung tâm tài chính quốc tế thực chất là một quyết định chính trị - pháp lý - thể chế dài hạn.
Trong quyết định đó, chủ quyền tư pháp không phải vật cản, mà là trục thiết kế.
Nếu coi chủ quyền là năng lực kiến tạo, Việt Nam có thể:
- Vừa thu hút được dòng vốn chất lượng cao;
- Vừa củng cố nền tư pháp hiện đại;
- Vừa khẳng định vị thế thể chế trong khu vực.
Trong bối cảnh ấy, vai trò của luật sư, chuyên gia chính sách và những người tham gia thiết kế công lý trở nên đặc biệt quan trọng - không chỉ để giải thích luật, mà để định hình luật chơi cho tương lai IFC Việt Nam.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Luật sư Việt Nam - “Thẩm phán nước ngoài và chủ quyền tư pháp: Thiết kế công lý cho trung tâm tài chính quốc tế”, ngày 19/12/2025.
Tham khảo thêm:
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
