(Theo Tạp chí Tòa án Nhân dân - ngày 19/12/2025)
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, cho rằng: Việc xác định thiệt hại trong các vụ án xét xử tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí theo Điều 219 Bộ luật Hình sự là điểm mấu chốt quyết định hiệu quả tố tụng. Tuy nhiên, thực tiễn còn tồn tại thiếu thống nhất và lẫn lộn giữa các chế định pháp luật, dẫn đến khó khăn trong xử lý hậu quả dân sự lẫn trách nhiệm hình sự.
1. Bối cảnh: Xác định thiệt hại - Nhân tố quyết định trong xét xử Điều 219 BLHS
Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí được quy định tại Điều 219 Bộ luật Hình sự nhằm bảo vệ tài sản công khỏi hành vi sử dụng sai mục đích, gây thất thoát hoặc lãng phí. Thiệt hại được xác định không chỉ ảnh hưởng đến việc lựa chọn khung hình phạt, mà còn là căn cứ giải quyết phần dân sự trong bản án hình sự, như bồi thường, khắc phục hậu quả.
Tuy nhiên, thực tiễn xét xử cho thấy cách thức xác định thiệt hại thiếu thống nhất, dẫn tới ba khuynh hướng khác nhau: nơi thu hồi tối đa tài sản công; nơi xem xét khôi phục nguyên trạng tài sản; nơi áp dụng cả tịch thu và bồi thường đầy đủ.
Sự thiếu rõ ràng này xuất phát từ khoảng trống kỹ thuật pháp lý trong việc áp dụng đồng thời các chế định hình sự và dân sự, tạo nên bất cập trong khắc phục hậu quả.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
2. Thách thức pháp lý & giới hạn kỹ thuật xác định thiệt hại
Thiếu thống nhất “thiệt hại ròng” – điểm trung tâm nhưng lơ mơ
Trong nhiều vụ án Điều 219, chưa có định nghĩa chuẩn mực về thiệt hại ròng – tức phần tài sản Nhà nước thực sự bị mất sau khi đã trừ đi những gì thu hồi, hoàn trả hay khắc phục hợp lệ. Điều này dẫn tới việc:
- Áp dụng không đồng nhất nguyên tắc xác định thiệt hại;
- Phần dân sự bị xử lý chồng chéo giữa trách nhiệm dân sự và trách nhiệm hình sự;
- Dòng tiền khắc phục hậu quả đôi khi bị xử lý trùng lặp (vừa sung công, vừa bồi thường).
Chồng lấn pháp lý giữa BLHS và BLDS
Ba chế định pháp luật chủ lực là:
- Điều 47 BLHS – Tịch thu tài sản liên quan đến tội phạm;
- Điều 48 BLHS – Trách nhiệm dân sự bồi thường thiệt hại do phạm tội gây ra;
- Điều 131 BLDS – Hoàn trả tài sản khi giao dịch dân sự bị tuyên vô hiệu.
Khi áp dụng đồng thời mà không phân định rõ ràng, tòa án có nguy cơ xử lý “gấp đôi” trách nhiệm tài sản đối với cùng một dòng giá trị.
Hệ lụy đối với tố tụng và khắc phục hậu quả
Hậu quả của việc thiếu thống nhất này bao gồm:
- Sai lệch trong định giá thiệt hại, ảnh hưởng tới khung hình phạt;
- Nghĩa vụ bồi thường bị xác định không tương thích với bản chất giao dịch;
- Bị cáo có thể chịu trách nhiệm tài sản vượt quá nội dung phạm tội thực tế.
3. Vai trò chuyên sâu của TAT Law Firm
Trong bối cảnh nội hàm thiệt hại và trách nhiệm dân sự còn mơ hồ, TAT Law Firm cung cấp dịch vụ pháp lý chiến lược cho cả cơ quan, tổ chức quản lý tài sản nhà nước và các cá nhân, pháp nhân liên quan:
- Tư vấn kỹ thuật xác định thiệt hại theo nguyên tắc pháp lý minh bạch - giúp phân định thiệt hại ròng rõ ràng;
- Soạn thảo tài liệu khắc phục hậu quả và tính toán khấu trừ bắt buộc theo BLHS & BLDS;
- Đại diện tại tòa trong việc phân biệt trách nhiệm hình sự và dân sự, hạn chế chồng chéo xử lý;
- Phòng ngừa rủi ro cho khách hàng quản lý tài sản Nhà nước, xây dựng quy trình nội bộ tuân thủ pháp luật, tránh truy cứu trách nhiệm nếu không thật sự gây thiệt hại.
4. Kết luận: Nghĩa vụ pháp lý cần – Nhưng kỹ thuật áp dụng phải rõ
Việc xác định thiệt hại trong vụ án Điều 219 BLHS là thành tố quyết định đến kết quả xét xử và hiệu quả khắc phục hậu quả tài sản công. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành đang thiếu các tiêu chí kỹ thuật rõ ràng để đảm bảo tính nhất quán trong thực tiễn áp dụng. Để Điều 219 thực sự là công cụ bảo vệ tài sản Nhà nước thay vì “bài toán” bất định pháp lý, cần một khuôn khổ hướng dẫn thống nhất về:
- Khái niệm thiệt hại ròng;
- Phân biệt rõ hoàn trả, bồi thường, khắc phục, sung công;
- Xác định đúng bên hưởng lợi cuối cùng;
- Khấu trừ tự động các khoản đã thu hồi trong quá trình khắc phục.
TAT Law Firm cam kết đồng hành cùng khách hàng trong việc chuyển hóa quyền lực pháp lý thành giá trị pháp lý bền vững & công bằng trong xử lý tài sản Nhà nước.
Nguồn tham khảo: Tạp chí Tòa án Nhân dân – “Bàn về xác định thiệt hại trong các vụ án xét xử tội “vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí” theo Điều 219 Bộ luật Hình sự”, ngày 19/12/2025.
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh | Khánh Hòa
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
