I. KHI “THIỆT HẠI” TRỞ THÀNH ĐIỂM XOAY CỦA VỤ ÁN
Trong các vụ việc liên quan đến vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí (Điều 219 BLHS), yếu tố gây tranh cãi lớn nhất thường không nằm ở hành vi quản lý, mà nằm ở cách xác định thiệt hại.
Thực tiễn xét xử cho thấy, cùng một vụ việc:
- Có thể tồn tại nhiều cách xác định thiệt hại khác nhau
- Kết quả xác định thiệt hại ảnh hưởng trực tiếp đến việc có hay không truy cứu trách nhiệm hình sự
Chính điểm này khiến không ít vụ việc bị đẩy nhanh sang hướng hình sự, dù bản chất pháp lý còn nhiều vấn đề cần được làm rõ.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
II. BA NGUYÊN NHÂN KHIẾN VIỆC XÁC ĐỊNH THIỆT HẠI DỄ GÂY TRANH CÃI
1. Đồng nhất “sai phạm” với “thiệt hại hình sự”
Không phải mọi sai sót trong quản lý, sử dụng tài sản nhà nước đều đồng nghĩa với việc đã gây ra thiệt hại theo nghĩa hình sự.
Trong thực tế, có những trường hợp:
- Sai phạm mang tính thủ tục, quy trình
- Hậu quả kinh tế chưa được lượng hóa rõ ràng
- Hoặc thiệt hại chỉ tồn tại ở dạng nguy cơ
Nếu không phân biệt rạch ròi, rất dễ mở rộng phạm vi xử lý hình sự không cần thiết.
2. Cách tiếp cận thiệt hại thiếu thống nhất
Một vụ việc có thể được nhìn nhận dưới nhiều góc độ:
- Giá trị tài sản theo thời điểm nào
- Theo giá thị trường hay giá nhà nước
- Có hay không việc khấu trừ các khoản đã thu hồi, khắc phục
Sự thiếu thống nhất trong cách tiếp cận này là nguyên nhân khiến:
- Trách nhiệm pháp lý bị đẩy lên cao
- Cá nhân liên quan rơi vào thế bị động
3. Áp lực “xử lý nghiêm” trong các vụ việc tài sản công
Các vụ việc liên quan đến tài sản nhà nước thường chịu:
- Áp lực dư luận
- Áp lực phòng, chống tham nhũng, lãng phí
Trong bối cảnh đó, nếu không có cách tiếp cận pháp lý thận trọng, ranh giới giữa:
- Xử lý trách nhiệm quản lý
- Và truy cứu trách nhiệm hình sự rất dễ bị thu hẹp.
III. HÌNH SỰ HÓA: KHÔNG CHỈ LÀ RỦI RO PHÁP LÝ
Việc hình sự hóa một quan hệ quản lý - kinh tế không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân, mà còn kéo theo nhiều hệ quả:
- Làm đóng băng quá trình ra quyết định trong khu vực công
- Khiến người thực thi công vụ né tránh trách nhiệm
- Tạo tâm lý phòng thủ trong hoạt động đầu tư, quản lý tài sản công
Vì vậy, xác định đúng bản chất thiệt hại không chỉ là vấn đề của một vụ án, mà còn là vấn đề chính sách pháp luật.
IV. CÁCH TIẾP CẬN THẬN TRỌNG TRONG CÁC VỤ VIỆC ĐIỀU 219
Thực tiễn cho thấy, để tránh nguy cơ hình sự hóa không cần thiết, việc tiếp cận các vụ việc Điều 219 cần được đặt trên các nguyên tắc:
- Phân biệt rõ trách nhiệm quản lý và trách nhiệm hình sự
- Đánh giá thiệt hại dựa trên bản chất kinh tế - pháp lý, không chỉ trên con số
- Xem xét đầy đủ bối cảnh quyết định, cơ chế tập thể, yếu tố khách quan
Đây là những vấn đề đòi hỏi phân tích pháp lý chuyên sâu, không thể xử lý bằng suy đoán hay kinh nghiệm giản đơn.
V. KHI NÀO CẦN TRAO ĐỔI SỚM VỚI LUẬT SƯ?
Anh/chị nên cân nhắc trao đổi với luật sư nếu:
- Vụ việc đang được thanh tra, kiểm toán và có đề cập đến “thất thoát, lãng phí”
- Có sự khác biệt lớn giữa các cách xác định thiệt hại
- Trách nhiệm cá nhân chưa được làm rõ trong các quyết định tập thể
- Có nguy cơ chuyển hướng sang xử lý hình sự
Ở giai đoạn này, nhận diện đúng vị thế pháp lý có ý nghĩa quyết định.
VI. LIÊN HỆ TRAO ĐỔI RIÊNG VỀ VỊ THẾ PHÁP LÝ
Nếu anh/chị đang quan tâm đến cách xác định thiệt hại trong các vụ việc Điều 219 BLHS, việc trao đổi riêng với luật sư có thể giúp làm rõ bản chất pháp lý của vụ việc ngay từ đầu.
Nguồn tham khảo: Bài viết của Luật sư Trương Anh Tú trên Tạp chí Tòa án - "Bàn về xác định thiệt hại trong các vụ án xét xử tội “vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí” theo Điều 219 Bộ luật Hình sự" - ngày 19/12/2025
📌 TAT Law Firm
Tư vấn & bào chữa hình sự kinh tế - tài sản công
Hotline: 0848.009.668
Website: www.tatlawfirm.com
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
