(Bài viết phát triển từ bài "Đồng phạm giúp sức trong pháp luật hình sự Việt Nam: Một số vấn đề về đánh giá chứng cứ khi xác định nhận thức, ý chí và hành vi hỗ trợ” của Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm đã đăng trên Tạp chí Tòa án Nhân dân ngày 23/06/2026)

Biết sau khi tội phạm xảy ra có phải là đồng phạm giúp sức không?

Một người chỉ biết về hành vi phạm tội sau khi tội phạm đã hoàn thành thì không thể bị coi là đồng phạm giúp sức, bởi họ không có khả năng tạo điều kiện cho việc thực hiện tội phạm ở thời điểm hành vi đang diễn ra hoặc trước khi tội phạm được hoàn thành.

Tuy nhiên, tùy từng trường hợp cụ thể, hành vi sau đó của người này vẫn có thể được xem xét dưới góc độ pháp lý khác nếu pháp luật có quy định.

Đồng phạm giúp sức phải gắn với quá trình thực hiện tội phạm

Bản chất của đồng phạm giúp sức là tạo điều kiện để người khác thực hiện hành vi phạm tội.

Sự hỗ trợ này có thể diễn ra trước hoặc trong quá trình thực hiện tội phạm, miễn là hành vi đó góp phần làm cho việc phạm tội trở nên thuận lợi hơn.

Ngược lại, nếu một người chỉ biết sự việc sau khi hành vi phạm tội đã hoàn thành thì về nguyên tắc, họ không còn khả năng tác động vào quá trình thực hiện tội phạm nữa.

Nói cách khác, khi hậu quả pháp lý của hành vi phạm tội đã hình thành, việc phát sinh nhận thức sau thời điểm đó sẽ không làm xuất hiện vai trò giúp sức đối với chính hành vi đã kết thúc.

Vì sao thời điểm nhận thức lại có ý nghĩa quan trọng?

Trong các vụ án đồng phạm, không chỉ nội dung nhận thức mà thời điểm xuất hiện nhận thức cũng có ý nghĩa quyết định.

Nếu một người biết về kế hoạch phạm tội trước khi hành vi diễn ra và chủ động tạo điều kiện để kế hoạch đó được thực hiện thì việc đánh giá trách nhiệm sẽ khác với trường hợp họ chỉ biết sau khi mọi việc đã kết thúc.

Điều này xuất phát từ chính bản chất của hành vi giúp sức. Một hành vi chỉ có thể được coi là giúp sức khi nó có khả năng ảnh hưởng đến việc thực hiện tội phạm.

Nếu việc biết xảy ra sau khi tội phạm đã hoàn thành thì mối liên hệ giữa nhận thức và hành vi phạm tội gần như không còn tồn tại.

Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm 

Không nên nhầm lẫn giữa đồng phạm giúp sức và các hành vi phát sinh sau khi phạm tội

Một nguyên nhân khiến nhiều người hiểu chưa đúng là do đồng nhất mọi hành vi liên quan đến tội phạm với vai trò đồng phạm.

Trên thực tế, sau khi tội phạm xảy ra, một người vẫn có thể có những hành vi khác như cất giữ tài sản, che giấu thông tin hoặc thực hiện những việc làm khác liên quan đến người phạm tội.

Những hành vi này cần được đánh giá theo quy định pháp luật tương ứng và không mặc nhiên được xem là đồng phạm giúp sức đối với tội phạm đã hoàn thành.

Việc phân biệt đúng giữa các chế định giúp tránh tình trạng mở rộng phạm vi đồng phạm vượt quá giới hạn mà pháp luật đặt ra.

Trọng tâm vẫn là chứng minh sự tham gia vào quá trình phạm tội

Trong hoạt động tố tụng, câu hỏi quan trọng không phải là "người đó biết khi nào" mà là "người đó đã tham gia vào giai đoạn nào của việc thực hiện tội phạm".

Nếu không chứng minh được cá nhân đã có nhận thức và có hành vi hỗ trợ trong quá trình chuẩn bị hoặc thực hiện tội phạm thì rất khó xác định vai trò đồng phạm giúp sức.

Cách tiếp cận này cũng phản ánh nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự. Mỗi người chỉ phải chịu trách nhiệm đối với hành vi mà mình thực sự thực hiện và trong phạm vi sự tham gia của mình, thay vì chỉ vì có liên hệ với vụ án sau khi sự việc đã kết thúc.

Việc xác định thời điểm phát sinh nhận thức chỉ là một trong những yếu tố cần xem xét khi đánh giá vai trò đồng phạm giúp sức. Để hiểu đầy đủ mối quan hệ giữa nhận thức, ý chí và hành vi hỗ trợ, bạn có thể tham khảo bài viết "Đồng phạm giúp sức trong pháp luật hình sự Việt Nam: Một số vấn đề về đánh giá chứng cứ khi xác định nhận thức, ý chí và hành vi hỗ trợ".

Kết luận

Biết về hành vi phạm tội sau khi tội phạm đã hoàn thành không đồng nghĩa với việc trở thành đồng phạm giúp sức. Bởi lẽ, bản chất của đồng phạm giúp sức là sự tham gia vào quá trình thực hiện tội phạm thông qua việc tạo điều kiện hoặc hỗ trợ để hành vi phạm tội diễn ra.

Việc phân biệt giữa người biết trước, người tham gia trong quá trình thực hiện và người chỉ biết sau khi sự việc đã kết thúc không chỉ giúp xác định đúng trách nhiệm hình sự mà còn góp phần bảo đảm giới hạn của quyền lực buộc tội. Chỉ khi trách nhiệm được xác lập trên cơ sở thời điểm tham gia, mức độ tham gia và chứng cứ về hành vi thực tế, nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự mới được bảo đảm một cách đầy đủ.

Có thể khám phá thêm các bài nghiên cứu, bình luận pháp lý và phân tích chuyên sâu từ đội ngũ luật sư, chuyên gia của TAT Law Firm tại chuyên mục https://tatlawfirm.com/crc 

Luật sư TRƯƠNG ANH TÚ

Chủ tịch TAT Law Firm

Bài viết là sản phẩm nghiên cứu và bình luận pháp lý của Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm, được xây dựng trên cơ sở phân tích quy định pháp luật, thực tiễn áp dụng và kinh nghiệm chuyên môn của tác giả. Mọi quan điểm trong bài viết nhằm mục đích nghiên cứu, phổ biến kiến thức pháp lý và thúc đẩy đối thoại học thuật.

Mọi hành vi sao chép, chỉnh sửa, đăng tải lại hoặc khai thác nội dung dưới bất kỳ hình thức nào mà không ghi nhận đầy đủ nguồn dẫn đều có thể xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.