Trong nhiều vụ án Điều 360, cơ quan tiến hành tố tụng xác định “thiệt hại” là khoản tiền phạt vi phạm hành chính không thu được do hết thời hiệu xử phạt. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đặt ra một câu hỏi pháp lý cốt lõi: liệu việc không thu được tiền phạt hành chính có thể được coi là thiệt hại tài sản của Nhà nước theo nghĩa hình sự hay không?
1. “Thiệt hại” là trụ cột định tội của Điều 360
Điều 360 là tội danh có cấu thành vật chất, nghĩa là hậu quả thiệt hại là yếu tố bắt buộc. Không có thiệt hại hoặc thiệt hại chưa được chứng minh thì không thể cấu thành tội phạm.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
2. Bản chất pháp lý của tiền phạt hành chính
Tiền phạt hành chính chỉ trở thành nghĩa vụ tài chính khi:
- Có quyết định xử phạt hợp pháp;
- Quyết định có hiệu lực thi hành;
- Xác định rõ chủ thể phải nộp và số tiền phải nộp.
Khi chưa có quyết định xử phạt, khoản tiền này chưa hình thành nghĩa vụ tài chính, càng chưa thể coi là tài sản Nhà nước.
3. Mất quyền xử phạt khác mất tài sản Nhà nước
Việc hết thời hiệu xử phạt (nếu có) chỉ dẫn đến:
- Mất quyền áp dụng chế tài hành chính;
- Không đồng nghĩa với việc tài sản Nhà nước đã bị chiếm đoạt hoặc thất thoát.
Mất quyền xử phạt là hệ quả pháp lý, không phải thiệt hại tài sản.
4. Sai lầm phổ biến trong thực tiễn điều tra
Một số Kết luận điều tra có xu hướng:
- Đồng nhất “tiền có thể thu được” với “tài sản đã hình thành”;
- Lấy ước tính hành chính thay cho giám định tư pháp;
- Suy diễn hậu quả để hoàn thiện cấu thành tội phạm.
Cách tiếp cận này không phù hợp với chuẩn mực chứng cứ hình sự.
5. Áp dụng vào Điều 360 BLHS
Trong các trường hợp:
- Chưa có quyết định xử phạt;
- Chưa hình thành nghĩa vụ tài chính;
- Chưa có giám định thiệt hại;
Không đủ căn cứ xác định “gây hậu quả nghiêm trọng” theo Điều 360 BLHS.
Không phải mọi khoản tiền “đáng lẽ thu được” đều là thiệt hại hình sự. Việc xác định sai yếu tố này có thể dẫn đến truy cứu trách nhiệm hình sự không đúng bản chất pháp lý của vụ việc.
Đánh giá yếu tố “thiệt hại” trong các vụ án Điều 360 - bảo mật, chuyên sâu, định hướng xử lý.
Việc không thu được tiền phạt hành chính là một hệ quả pháp lý, không đương nhiên là một thiệt hại hình sự. Đánh đồng hai khái niệm này không chỉ làm sai bản chất vụ việc, mà còn làm lệch chuẩn đánh giá hậu quả trong luật hình sự.
Nội dung và phương pháp phân tích trong bài viết này được xây dựng từ thực tiễn hành nghề, hồ sơ và chuẩn đánh giá pháp lý riêng của TAT Law Firm, mọi việc sao chép, trích dẫn hoặc vận dụng tách rời khỏi cấu trúc nghĩa vụ - khả năng - nhân quả của từng vụ việc đều có nguy cơ dẫn đến những suy luận sai lệch về trách nhiệm hình sự.
Tham khảo thêm các bài viết:
Điều 360 Bộ luật Hình sự: Khi nào hành vi “thiếu trách nhiệm” không cấu thành tội phạm?
Trách nhiệm quản lý và ranh giới hình sự - Góc nhìn pháp lý từ Điều 360 Bộ luật Hình sự
Điều 360 BLHS: Giới hạn pháp lý của việc truy cứu trách nhiệm quản lý
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
