.webp)
Khi chứng chỉ chỉ là điểm khởi đầu
Trong hành trình bước vào nghề luật sư, chứng chỉ hành nghề và thẻ luật sư là những cột mốc quan trọng. Đó là sự ghi nhận về mặt pháp lý rằng một người đã đáp ứng các điều kiện cần thiết để hành nghề. Với nhiều luật sư trẻ, thời điểm được chính thức bước vào nghề là kết quả của một quá trình dài: học luật, học nghề, tập sự, kiểm tra kết quả tập sự và hoàn thiện các thủ tục theo quy định.
Tuy nhiên, thị trường pháp lý không dừng lại ở việc một người đã có đủ điều kiện hành nghề hay chưa. Sau khi được trao quyền hành nghề, luật sư trẻ sẽ phải đối diện với một câu hỏi khó hơn: làm thế nào để được khách hàng lựa chọn, được đồng nghiệp tôn trọng và được thị trường ghi nhận bằng năng lực thực chất?
Danh xưng luật sư có thể mở ra cánh cửa đầu tiên, nhưng không tự động tạo ra uy tín. Chứng chỉ hành nghề có thể xác nhận điều kiện pháp lý, nhưng không thể bảo đảm năng lực xử lý hồ sơ, khả năng tư vấn, kỹ năng tranh tụng hay bản lĩnh nghề nghiệp. Trong thị trường pháp lý ngày càng cạnh tranh, luật sư trẻ không thể chỉ dựa vào danh xưng để đi đường dài. Họ phải chứng minh giá trị qua từng công việc cụ thể.
Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh khách hàng ngày càng có nhiều lựa chọn hơn. Họ có thể tìm đến nhiều công ty luật, nhiều văn phòng luật sư, nhiều chuyên gia pháp lý, thậm chí có thể tự tra cứu thông tin pháp luật trước khi gặp luật sư. Vì vậy, luật sư trẻ chỉ có thể tạo được vị trí của mình nếu trả lời được câu hỏi: mình mang lại điều gì khác biệt và có ích cho khách hàng?
Thị trường không ưu ái người mới chỉ vì họ là người mới
Nghề luật sư là nghề có tính kế thừa, nhưng thị trường pháp lý lại vận hành theo nguyên tắc giá trị. Khách hàng có thể thông cảm với việc luật sư trẻ chưa có nhiều năm kinh nghiệm, nhưng họ khó chấp nhận sự cẩu thả, thiếu chuẩn bị hoặc thiếu trách nhiệm. Một luật sư trẻ có thể chưa nổi tiếng, nhưng không thể thiếu sự cẩn trọng. Có thể chưa có nhiều hồ sơ lớn, nhưng không thể thiếu tinh thần học hỏi. Có thể chưa có thương hiệu cá nhân mạnh, nhưng không thể thiếu thái độ chuyên nghiệp.
Thị trường không đánh giá luật sư trẻ bằng tuổi nghề một cách máy móc. Có những người mới hành nghề nhưng làm việc rất nghiêm túc, nghiên cứu hồ sơ kỹ, biết hỏi, biết lắng nghe, biết nhận phản hồi và biết tự hoàn thiện. Những người đó có thể xây dựng niềm tin từng bước. Ngược lại, có những người tuy đã vượt qua kỳ kiểm tra, đã có tư cách hành nghề, nhưng vẫn giữ thói quen làm việc đối phó, sao chép mẫu, thiếu kiểm tra căn cứ, giao tiếp thiếu rõ ràng và không biết quản trị kỳ vọng của khách hàng. Những hạn chế đó rất nhanh chóng bộc lộ trong thực tiễn.
Khách hàng không lựa chọn luật sư trẻ vì họ trẻ. Khách hàng lựa chọn luật sư vì họ tin rằng người đó có thể giúp mình giải quyết vấn đề. Niềm tin ấy không đến từ lời giới thiệu chung chung, mà đến từ cách luật sư tiếp cận vụ việc, cách đặt câu hỏi, cách phân tích rủi ro, cách đưa ra phương án và cách đồng hành trong suốt quá trình xử lý hồ sơ.
Vì vậy, luật sư trẻ cần hiểu rằng thị trường pháp lý không phải là nơi để thử nghề một cách tùy tiện. Mỗi hồ sơ là một lần được đánh giá. Mỗi cuộc trao đổi với khách hàng là một lần xây dựng hoặc đánh mất niềm tin. Mỗi văn bản gửi đi là một dấu vết nghề nghiệp. Mỗi sai sót nhỏ đều có thể tạo ra hệ quả lớn nếu không được kiểm soát.
Cạnh tranh đầu tiên bằng sự cẩn trọng
Trong giai đoạn đầu hành nghề, luật sư trẻ có thể chưa có nhiều lợi thế về kinh nghiệm, quan hệ khách hàng hay thương hiệu cá nhân. Nhưng có một giá trị mà họ hoàn toàn có thể xây dựng ngay từ đầu: sự cẩn trọng.
Sự cẩn trọng thể hiện trước hết ở cách đọc hồ sơ. Một luật sư trẻ không nên chỉ đọc để biết vụ việc có những tài liệu gì, mà phải đọc để hiểu bản chất vấn đề. Đâu là sự kiện pháp lý quan trọng? Đâu là chứng cứ có giá trị? Đâu là điểm bất lợi cần cảnh báo? Đâu là thông tin còn thiếu? Đâu là khả năng phản biện của phía bên kia? Nếu chưa trả lời được những câu hỏi này, việc vội vàng đưa ra ý kiến tư vấn là rất rủi ro.
Sự cẩn trọng cũng thể hiện ở cách sử dụng căn cứ pháp luật. Không ít sai sót nghề nghiệp bắt đầu từ việc viện dẫn quy định không còn hiệu lực, áp dụng nhầm quan hệ pháp luật hoặc sử dụng một căn cứ có vẻ phù hợp nhưng không giải quyết đúng vấn đề. Trong nghề luật sư, việc tìm ra điều luật chưa đủ. Điều quan trọng là phải hiểu điều luật đó có áp dụng được vào vụ việc cụ thể hay không, áp dụng trong giới hạn nào và có rủi ro diễn giải khác hay không.
Sự cẩn trọng còn thể hiện ở cách viết văn bản. Một bản tư vấn, một đơn khởi kiện, một văn bản kiến nghị hay một hợp đồng không chỉ cần đúng hình thức. Nó phải rõ về mục tiêu, chặt về logic, đúng về căn cứ, phù hợp về ngôn ngữ và có khả năng thuyết phục người đọc. Văn bản pháp lý là nơi thể hiện tư duy của luật sư. Một văn bản cẩu thả, sao chép máy móc, lỗi chính tả nhiều, lập luận rời rạc sẽ làm suy giảm niềm tin của khách hàng, dù nội dung pháp luật có thể không hoàn toàn sai.
Đối với luật sư trẻ, cẩn trọng không làm chậm sự phát triển. Ngược lại, cẩn trọng là nền tảng để phát triển bền vững. Một người làm nhanh nhưng thiếu kiểm soát có thể tạo ra nhiều rủi ro. Một người làm kỹ, biết kiểm tra lại, biết hỏi khi chưa chắc, biết thận trọng trước khi khuyến nghị sẽ dần xây dựng được uy tín nghề nghiệp.
Không thể cạnh tranh nếu chỉ biết làm theo mẫu
Mẫu văn bản là công cụ cần thiết trong hoạt động hành nghề luật sư. Nó giúp tiết kiệm thời gian, bảo đảm một số cấu trúc cơ bản và hỗ trợ người mới làm quen với cách trình bày văn bản pháp lý. Tuy nhiên, nếu luật sư trẻ lệ thuộc vào mẫu, họ sẽ rất khó trưởng thành.
Thực tế hành nghề cho thấy không có hai hồ sơ nào hoàn toàn giống nhau. Cùng là tranh chấp hợp đồng, nhưng mỗi vụ việc có bối cảnh giao dịch khác nhau, chứng cứ khác nhau, mục tiêu khách hàng khác nhau và chiến lược xử lý khác nhau. Cùng là tranh chấp đất đai, nhưng trọng tâm có thể nằm ở nguồn gốc sử dụng đất, quá trình cấp giấy chứng nhận, ranh giới, thừa kế, giao dịch chuyển nhượng hoặc lấn chiếm. Cùng là tư vấn doanh nghiệp, nhưng một điều khoản có thể phù hợp với công ty này lại trở thành rủi ro với công ty khác.
Vì vậy, luật sư trẻ cần học cách sử dụng mẫu như điểm tham khảo, không phải nơi trú ẩn của tư duy. Trước khi dùng một mẫu đơn, cần hỏi: vụ việc này có đúng quan hệ pháp luật như mẫu không? Yêu cầu của khách hàng có giống mục tiêu của mẫu không? Căn cứ pháp lý trong mẫu còn phù hợp không? Lập luận trong mẫu có tương thích với chứng cứ hiện có không? Có điểm nào trong vụ việc này đòi hỏi cách tiếp cận khác không?
Một luật sư chỉ biết thay tên, đổi ngày, chỉnh một vài thông tin trong mẫu sẽ khó tạo ra giá trị thật cho khách hàng. Thị trường pháp lý cần những người có khả năng thiết kế giải pháp, không chỉ sao chép hình thức. Mẫu có thể giúp người mới đi bước đầu, nhưng muốn đi xa, luật sư trẻ phải hình thành tư duy độc lập.
Tư duy độc lập không có nghĩa là làm khác đi một cách cực đoan. Nó có nghĩa là hiểu vì sao mình lựa chọn phương án này, vì sao không lựa chọn phương án khác, vì sao một lập luận cần đưa vào, vì sao một yêu cầu nên bỏ ra, vì sao một chứng cứ cần nhấn mạnh và vì sao một rủi ro phải được cảnh báo. Đó là năng lực mà không một mẫu văn bản nào có thể thay thế.
Khách hàng cần sự thật, không cần lời hứa dễ nghe
Một trong những thử thách lớn của luật sư trẻ là cách giao tiếp với khách hàng. Khi mới vào nghề, nhiều người có tâm lý muốn tạo niềm tin nhanh, muốn thể hiện sự chắc chắn, muốn làm khách hàng yên tâm. Điều đó không sai nếu sự yên tâm được xây dựng trên cơ sở phân tích trung thực. Nhưng nếu sự yên tâm được tạo ra bằng lời hứa quá mức, đó là rủi ro rất lớn.
Khách hàng có thể thích nghe rằng vụ việc “chắc thắng”, “không có vấn đề gì”, “rất đơn giản”, “cứ làm là được”. Nhưng nghề luật sư không cho phép sự dễ dãi như vậy. Mỗi vụ việc đều có rủi ro. Có rủi ro về chứng cứ, rủi ro về thời hiệu, rủi ro về quan điểm áp dụng pháp luật, rủi ro về thời gian giải quyết, rủi ro về khả năng thi hành và rủi ro về chi phí. Nếu luật sư không nói rõ những điều đó ngay từ đầu, khách hàng có thể hình thành kỳ vọng sai.
Một luật sư có trách nhiệm không phải là người luôn nói điều khách hàng muốn nghe. Luật sư có trách nhiệm là người nói đúng điều khách hàng cần biết. Có những điểm mạnh phải phân tích rõ để khách hàng có cơ sở hành động. Có những điểm yếu phải nói thẳng để khách hàng chuẩn bị. Có những kỳ vọng phải điều chỉnh để tránh thất vọng về sau. Có những phương án phải khuyến nghị không nên thực hiện, dù khách hàng đang rất muốn làm.
Đối với luật sư trẻ, sự trung thực trong tư vấn là cách xây dựng uy tín dài hạn. Có thể trong ngắn hạn, một lời hứa dễ nghe giúp giữ khách hàng. Nhưng nếu kết quả thực tế không như kỳ vọng, niềm tin sẽ bị tổn hại. Ngược lại, một lời tư vấn thận trọng, khách quan, dù ban đầu có thể làm khách hàng không hài lòng, nhưng lại giúp khách hàng hiểu đúng tình thế và tôn trọng luật sư hơn.
Thị trường pháp lý sẽ dần phân biệt giữa người biết tạo niềm tin bằng năng lực và người tạo kỳ vọng bằng lời hứa. Luật sư trẻ muốn đi đường dài phải chọn cách thứ nhất.
Giá trị khác biệt đến từ khả năng hiểu khách hàng
Luật sư không hành nghề trong khoảng trống. Mỗi khách hàng có mục tiêu, hoàn cảnh, giới hạn và mối quan tâm riêng. Cùng một vấn đề pháp lý, khách hàng cá nhân có thể ưu tiên sự ổn định cuộc sống, danh dự hoặc quan hệ gia đình; trong khi doanh nghiệp có thể ưu tiên thời gian, chi phí, dòng tiền, uy tín thương mại hoặc khả năng tiếp tục hợp tác. Nếu không hiểu khách hàng, luật sư rất dễ đưa ra phương án đúng về pháp luật nhưng không phù hợp về thực tiễn.
Khả năng hiểu khách hàng không đồng nghĩa với việc làm theo mọi yêu cầu của khách hàng. Ngược lại, hiểu khách hàng giúp luật sư biết cách tư vấn đúng hơn. Khi biết mục tiêu thực sự của khách hàng, luật sư có thể đề xuất phương án phù hợp hơn. Khi biết giới hạn tài chính và thời gian của khách hàng, luật sư có thể cân nhắc giữa tố tụng, thương lượng, hòa giải hoặc các biện pháp pháp lý khác. Khi biết rủi ro thương mại mà doanh nghiệp lo ngại, luật sư có thể thiết kế giải pháp không chỉ đúng luật mà còn khả thi trong hoạt động kinh doanh.
Đây là năng lực cạnh tranh rất quan trọng của luật sư trẻ. Trong bối cảnh thông tin pháp luật ngày càng phổ biến, khách hàng không chỉ cần người trả lời câu hỏi pháp lý. Họ cần người hiểu vấn đề của họ trong bối cảnh cụ thể. Một luật sư biết lắng nghe, biết đặt câu hỏi, biết kiểm chứng thông tin và biết kết nối pháp luật với nhu cầu thực tế sẽ có lợi thế lớn trên thị trường.
Nhiều khi, giá trị của luật sư không nằm ở một câu trả lời phức tạp, mà ở việc giúp khách hàng nhìn thấy vấn đề đơn giản hơn, rõ hơn và an toàn hơn. Một lời khuyên đúng lúc có thể giúp khách hàng tránh một vụ kiện không cần thiết. Một cảnh báo rủi ro trong hợp đồng có thể giúp doanh nghiệp tránh thiệt hại lớn. Một phương án thương lượng hợp lý có thể bảo toàn mối quan hệ mà tố tụng có thể phá vỡ.
Công nghệ không thay thế được trách nhiệm nghề nghiệp
Công nghệ đang làm thay đổi thị trường dịch vụ pháp lý. Việc tra cứu văn bản, tìm kiếm án lệ, tổng hợp thông tin, soạn thảo bản nháp hoặc hệ thống hóa tài liệu ngày càng thuận tiện. Điều này tạo ra áp lực lớn đối với luật sư trẻ, bởi những công việc cơ bản, lặp lại và ít đòi hỏi phán đoán có thể được công nghệ hỗ trợ rất nhanh.
Tuy nhiên, công nghệ không làm mất đi vai trò của luật sư. Nó chỉ buộc luật sư phải nâng cấp giá trị của mình. Nếu luật sư trẻ chỉ cạnh tranh bằng việc tìm quy định, soạn văn bản theo mẫu hoặc tổng hợp thông tin, họ sẽ rất dễ bị thay thế. Nhưng nếu biết sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ, đồng thời phát triển năng lực phân tích, phán đoán, giao tiếp và chịu trách nhiệm, họ sẽ có lợi thế lớn hơn.
Công nghệ có thể đưa ra gợi ý, nhưng không chịu trách nhiệm với khách hàng. Công nghệ có thể tạo ra một bản nháp, nhưng không hiểu đầy đủ tâm lý, mục tiêu và giới hạn rủi ro của khách hàng. Công nghệ có thể hỗ trợ tra cứu, nhưng không thể thay thế bản lĩnh nghề nghiệp khi luật sư phải nói với khách hàng rằng một phương án không nên thực hiện.
Vì vậy, luật sư trẻ không nên sợ công nghệ, nhưng cũng không nên ảo tưởng rằng công nghệ có thể làm thay toàn bộ nghề luật sư. Điều cần thiết là học cách sử dụng công nghệ để làm việc hiệu quả hơn, đồng thời tập trung phát triển những năng lực mà công nghệ khó thay thế: tư duy chiến lược, đạo đức nghề nghiệp, quản trị niềm tin, kỹ năng thương lượng, kỹ năng tranh tụng và khả năng chịu trách nhiệm.
Uy tín nghề nghiệp được tích lũy từ những việc nhỏ
Trong thị trường pháp lý, uy tín không được tạo ra trong một ngày. Đối với luật sư trẻ, uy tín càng phải được xây dựng từng chút một. Không phải ai mới vào nghề cũng có cơ hội xử lý những hồ sơ lớn hoặc xuất hiện trong những vụ việc có tính truyền thông. Nhưng bất kỳ luật sư trẻ nào cũng có thể xây dựng uy tín từ những việc nhỏ.
Đó là đúng giờ trong cuộc hẹn. Đó là phản hồi email rõ ràng. Đó là kiểm tra lại văn bản trước khi gửi. Đó là ghi nhận đầy đủ yêu cầu của khách hàng. Đó là bảo mật thông tin hồ sơ. Đó là không hứa điều mình không chắc. Đó là dám nhận lỗi khi có thiếu sót. Đó là cập nhật tiến độ công việc thay vì để khách hàng phải liên tục hỏi. Những việc này không tạo ra sự nổi bật ngay lập tức, nhưng tạo ra cảm giác tin cậy.
Khách hàng có thể chưa đánh giá hết chiều sâu chuyên môn của luật sư trẻ, nhưng họ có thể nhận ra sự chuyên nghiệp trong cách làm việc. Đồng nghiệp có thể chưa giao ngay những việc quan trọng, nhưng họ sẽ ghi nhận người trẻ biết chuẩn bị, biết lắng nghe, biết sửa và biết chịu trách nhiệm. Tổ chức hành nghề có thể chưa giao vị trí lớn, nhưng sẽ tin tưởng hơn với người thể hiện sự ổn định và kỷ luật.
Uy tín nghề nghiệp giống như vốn tích lũy. Mỗi việc làm đúng làm tăng vốn. Mỗi lần cẩu thả làm hao hụt vốn. Với luật sư trẻ, không có con đường tắt bền vững nào thay thế được quá trình tích lũy đó.
Luật sư trẻ cần học cách cạnh tranh lành mạnh
Thị trường pháp lý cạnh tranh là điều tất yếu. Nhưng cạnh tranh trong nghề luật sư phải là cạnh tranh bằng chất lượng, bằng chuyên môn, bằng sự tận tâm và bằng chuẩn mực. Nếu cạnh tranh bằng hạ thấp đồng nghiệp, bằng cam kết kết quả không có cơ sở, bằng phí dịch vụ thiếu minh bạch hoặc bằng cách chiều theo mọi yêu cầu của khách hàng, luật sư trẻ có thể đạt được lợi ích ngắn hạn nhưng làm tổn hại nghề nghiệp dài hạn.
Cạnh tranh lành mạnh bắt đầu từ việc hiểu giới hạn của mình. Luật sư trẻ không cần tỏ ra biết mọi thứ. Trong một thị trường pháp lý ngày càng chuyên sâu, không ai có thể giỏi tất cả lĩnh vực. Biết giới hạn để học thêm, hỏi người có kinh nghiệm, phối hợp với đồng nghiệp hoặc từ chối những việc vượt quá năng lực là biểu hiện của trách nhiệm, không phải sự yếu kém.
Cạnh tranh lành mạnh cũng đòi hỏi tôn trọng khách hàng. Khách hàng không phải là đối tượng để khai thác bằng mọi cách, mà là người đặt niềm tin vào dịch vụ pháp lý. Phí dịch vụ cần được giải thích rõ. Rủi ro cần được trao đổi minh bạch. Phạm vi công việc cần được xác định cụ thể. Khi phát sinh vấn đề ngoài dự kiến, luật sư phải trao đổi kịp thời, không né tránh.
Cạnh tranh lành mạnh còn là tôn trọng đồng nghiệp và chuẩn mực nghề nghiệp. Luật sư có thể tranh luận quyết liệt, nhưng không nên vượt qua giới hạn văn hóa nghề nghiệp. Có thể bảo vệ khách hàng đến cùng, nhưng không nên sử dụng phương thức trái chuẩn mực. Chính cách cạnh tranh sẽ góp phần định hình hình ảnh của luật sư trong mắt thị trường.
Kết luận: Muốn đi xa, luật sư trẻ phải bắt đầu bằng giá trị thật
Thị trường pháp lý là nơi luật sư được kiểm chứng từng ngày. Với luật sư trẻ, con đường bước vào nghề có thể bắt đầu bằng chứng chỉ hành nghề, nhưng con đường đi xa với nghề phải được xây dựng bằng giá trị thật. Giá trị ấy không đến từ danh xưng, không đến từ lời giới thiệu, cũng không đến từ những cam kết dễ nghe. Nó đến từ năng lực xử lý hồ sơ, sự cẩn trọng, khả năng hiểu khách hàng, sự trung thực trong tư vấn, đạo đức nghề nghiệp và tinh thần chịu trách nhiệm.
Luật sư trẻ không cần phải hoàn hảo ngay từ đầu. Nhưng họ cần bắt đầu đúng: học nghề nghiêm túc, làm việc cẩn trọng, tôn trọng sự thật, biết giới hạn của mình, biết sử dụng công nghệ một cách thông minh, biết xây dựng niềm tin từ những việc nhỏ và biết cạnh tranh bằng chất lượng thay vì bằng hình thức.
Trong một thị trường pháp lý ngày càng đòi hỏi cao, người được lựa chọn không phải lúc nào cũng là người nói nhiều nhất, quảng bá mạnh nhất hoặc hứa hẹn hấp dẫn nhất. Người được lựa chọn bền vững là người tạo ra giá trị thực chất. Đó là bài kiểm tra dài hạn mà mọi luật sư trẻ đều phải bước qua. Và nếu kỳ kiểm tra tập sự là cánh cửa đầu tiên, thì thị trường chính là nơi luật sư trẻ phải chứng minh mình xứng đáng ở lại với nghề. Không phải bằng danh xưng, mà bằng năng lực. Không phải bằng lời hứa, mà bằng trách nhiệm. Không phải bằng hình thức, mà bằng giá trị thật.
Luật sư Mai Thị Thảo, Phó Giám đốc TAT Law Firm
Bài viết là quan điểm nghiên cứu, phân tích chuyên môn của Luật sư Mai Thị Thảo – Phó Giám đốc Công ty Luật TNHH Trương Anh Tú (TAT Law Firm), được xây dựng trên cơ sở kinh nghiệm hành nghề, thực tiễn tư vấn pháp lý và góc nhìn nghề nghiệp của tác giả đối với hoạt động đào tạo, tập sự và hành nghề luật sư.
Toàn bộ nội dung bài viết, bao gồm tiêu đề, bố cục, luận điểm, cách diễn đạt và các phân tích chuyên môn, thuộc quyền khai thác, sử dụng của tác giả và TAT Law Firm. Mọi hành vi sao chép, biên tập lại, đăng tải lại, trích dẫn không đầy đủ, sử dụng một phần hoặc toàn bộ nội dung bài viết cho mục đích truyền thông, thương mại, đào tạo, xuất bản hoặc các mục đích khác khi chưa có sự đồng ý của tác giả/TAT Law Firm đều không được khuyến khích và có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả.
GỢI Ý ĐỌC TIẾP BÀI VIẾT SAU:
