Trong thời đại công nghệ số, ranh giới giữa công việc và cuộc sống cá nhân đang ngày càng trở nên mờ nhạt. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người lao động có thể nhận email, tham gia cuộc họp trực tuyến hoặc xử lý công việc ở bất kỳ đâu và bất kỳ thời điểm nào.
Sự kết nối liên tục giúp nâng cao hiệu suất làm việc, nhưng đồng thời cũng đặt ra một câu hỏi lớn: Người lao động có thực sự được nghỉ ngơi sau giờ làm việc?
Từ thực tế đó, khái niệm quyền được ngắt kết nối đã xuất hiện và trở thành một trong những chủ đề được quan tâm trong chính sách lao động của nhiều quốc gia trên thế giới.
Quyền được ngắt kết nối là gì?
Được hiểu là quyền của người lao động không phải trả lời email, cuộc gọi, tin nhắn hoặc thực hiện các yêu cầu công việc ngoài thời gian làm việc đã được xác định.
Nói cách khác, sau khi kết thúc giờ làm việc, người lao động có quyền từ chối các tương tác liên quan đến công việc mà không bị xem là vi phạm nghĩa vụ lao động hay ảnh hưởng đến việc đánh giá hiệu suất.
Khái niệm này xuất phát từ thực tế rằng công nghệ đã giúp doanh nghiệp dễ dàng liên lạc với nhân sự hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, sự thuận tiện ấy cũng khiến nhiều người lao động rơi vào trạng thái “làm việc không giới hạn”, khi công việc tiếp tục xuất hiện ngay cả trong thời gian nghỉ ngơi, cuối tuần hoặc kỳ nghỉ.
Luật sư Mai Thị Thảo, TAT Law Firm
Vì sao quyền được ngắt kết nối trở thành vấn đề toàn cầu?
Trong nhiều thập kỷ, năng suất lao động được xem là thước đo quan trọng của sự phát triển kinh tế. Văn hóa làm việc cường độ cao, phản hồi nhanh và luôn sẵn sàng đã trở thành chuẩn mực ở nhiều ngành nghề.
Tuy nhiên, các nghiên cứu về sức khỏe tâm thần cho thấy việc duy trì trạng thái làm việc liên tục trong thời gian dài có thể dẫn đến nhiều hệ lụy như căng thẳng kéo dài, mất cân bằng cuộc sống, suy giảm năng suất và nguy cơ kiệt sức nghề nghiệp.
Khi công việc không còn điểm dừng rõ ràng, người lao động cũng mất dần khả năng tái tạo năng lượng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn tác động trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trong dài hạn.
Chính vì vậy, nhiều quốc gia bắt đầu xem quyền được ngắt kết nối như một phần của chính sách bảo vệ sức khỏe và quyền lợi người lao động trong thời đại số.
Những lợi ích của quyền được ngắt kết nối
Bảo vệ sức khỏe tinh thần
Khoảng thời gian nghỉ ngơi thực sự giúp người lao động phục hồi năng lượng sau áp lực công việc. Khi không phải thường xuyên theo dõi email hoặc điện thoại, mức độ căng thẳng cũng được giảm đáng kể.
Nâng cao chất lượng cuộc sống
Quyền được ngắt kết nối tạo điều kiện để người lao động dành nhiều thời gian hơn cho gia đình, học tập, các hoạt động cá nhân và chăm sóc sức khỏe.
Gia tăng hiệu quả làm việc
Trái với suy nghĩ rằng làm việc nhiều giờ đồng nghĩa với hiệu quả cao, nhiều nghiên cứu cho thấy người lao động được nghỉ ngơi hợp lý thường có khả năng tập trung và sáng tạo tốt hơn khi quay trở lại công việc.
Xây dựng môi trường làm việc bền vững
Doanh nghiệp tôn trọng thời gian cá nhân của nhân sự thường có khả năng giữ chân người lao động tốt hơn, đồng thời tạo dựng được văn hóa làm việc lành mạnh và chuyên nghiệp.
Quyền được ngắt kết nối có phải áp dụng cho mọi nghề nghiệp?
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, quyền được ngắt kết nối không phải lúc nào cũng có thể áp dụng theo một khuôn mẫu cứng nhắc cho tất cả ngành nghề.
Trên thực tế, có những lĩnh vực đòi hỏi sự hiện diện và khả năng phản ứng nhanh trước các tình huống phát sinh. Y tế, quốc phòng, cứu hộ cứu nạn, vận hành hạ tầng trọng yếu, an ninh mạng hay một số lĩnh vực tư vấn chuyên môn cao đều có những yêu cầu đặc thù về tính sẵn sàng.
Đối với các ngành nghề này, vấn đề không nằm ở việc có được ngắt kết nối hay không, mà là cách xây dựng cơ chế trực, luân phiên và phân bổ trách nhiệm hợp lý để vừa bảo đảm quyền lợi người lao động, vừa đáp ứng yêu cầu vận hành của xã hội.
Cần cân bằng giữa quyền nghỉ ngơi và trách nhiệm nghề nghiệp
Quyền được ngắt kết nối phản ánh sự tiến bộ trong nhận thức về lao động và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, việc thực hiện quyền này cần được đặt trong bối cảnh cụ thể của từng ngành nghề, từng vị trí công việc và từng yêu cầu vận hành thực tế.
Một xã hội hiện đại cần bảo vệ người lao động khỏi sự khai thác quá mức. Nhưng đồng thời, xã hội cũng cần duy trì tinh thần trách nhiệm và ý thức nghề nghiệp ở những vị trí mà sự hiện diện của con người có ý nghĩa đặc biệt đối với cộng đồng.
Cân bằng giữa quyền nghỉ ngơi và trách nhiệm nghề nghiệp vì thế không chỉ là bài toán của doanh nghiệp hay người lao động, mà còn là một trong những thách thức quan trọng của thị trường lao động trong kỷ nguyên số.
Luật sư MAI THỊ THẢO
TAT Law Firm.
Bài viết được phát triển từ góc nhìn nghiên cứu và bình luận pháp lý của Luật sư Mai Thị Thảo, TAT Law Firm trên cơ sở tham khảo nguồn tư liệu công khai. Nội dung đã được biên tập, bổ sung, hệ thống hóa và thể hiện dưới góc nhìn riêng nhằm phục vụ mục đích nghiên cứu, phổ biến kiến thức pháp luật và quản trị.
Mọi hành vi sao chép, trích dẫn hoặc khai thác lại toàn bộ bài viết mà không ghi rõ nguồn Luật sư Mai Thị Thảo, TAT Law Firm đều có thể vi phạm quy định về quyền tác giả và quyền liên quan theo pháp luật hiện hành. Khi sử dụng lại nội dung, đề nghị dẫn nguồn đầy đủ và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của tác giả.
