.webp)
(Bài viết phát triển từ bài “Ngắt kết nối sau giờ làm: Quyền nghỉ ngơi hay sự thoái lui khỏi áp lực?” của Luật sư Mai Thị Thảo - TAT Law Firm đã đăng trên Tạp chí Luật sư Việt Nam ngày 01/06/2026)
Trong những năm gần đây, một thay đổi đáng chú ý đang diễn ra trong đời sống lao động toàn cầu. Điều đáng nói là sự thay đổi này không xuất phát từ công nghệ, cũng không bắt nguồn từ những biến động kinh tế, mà đến từ cách con người nhìn nhận công việc, áp lực và giá trị của thời gian cá nhân.
Ngày càng nhiều người nói về “quyền được ngắt kết nối” sau giờ làm việc. Nhiều quốc gia đã bắt đầu xây dựng cơ chế pháp lý nhằm bảo vệ người lao động khỏi những yêu cầu công việc phát sinh ngoài giờ hành chính. Email, tin nhắn, cuộc gọi công việc sau giờ làm không còn được xem là điều hiển nhiên mà trở thành vấn đề cần được cân nhắc dưới góc độ quyền lợi lao động.
Sau nhiều năm theo đuổi văn hóa làm việc liên tục, đề cao năng suất và trạng thái “always on”, xã hội bắt đầu nhận ra rằng khi công việc xâm lấn toàn bộ đời sống cá nhân, cái giá phải trả không chỉ là sự mệt mỏi nhất thời. Đó còn có thể là những tổn thương tâm lý kéo dài, những mối quan hệ gia đình rạn nứt và sự suy giảm khả năng phục hồi của mỗi cá nhân trước áp lực cuộc sống.
Quyền được ngắt kết nối – Một bước tiến cần thiết của xã hội hiện đại
Ở góc độ bảo vệ người lao động, quyền được ngắt kết nối là một cảnh báo cần thiết đối với những mô hình quản trị đã đi quá xa trong việc khai thác nguồn lực con người.
Không khó để bắt gặp những môi trường làm việc mà sự sẵn sàng 24/7 gần như trở thành tiêu chuẩn nghề nghiệp. Có doanh nghiệp xem việc trả lời tin nhắn lúc nửa đêm là biểu hiện của tinh thần trách nhiệm. Có nơi coi trạng thái trực tuyến liên tục là thước đo cho sự tận tâm. Cũng có những nhà quản lý lựa chọn áp lực thay cho năng lực tổ chức, sử dụng sự sợ hãi thay cho khả năng dẫn dắt đội ngũ.
Trong những môi trường như vậy, con người không còn làm việc để phát triển bản thân hay tạo ra giá trị. Họ tồn tại trong trạng thái liên tục chống đỡ sự kiệt sức.
Bởi vậy, việc bảo vệ thời gian nghỉ ngơi, bảo vệ quyền được tách khỏi công việc sau giờ làm là điều cần thiết. Đó không chỉ là câu chuyện về sức khỏe tinh thần mà còn là điều kiện để duy trì năng suất lao động bền vững trong dài hạn.
Luật sư Mai Thị Thảo, TAT Law Firm.
Khi xã hội đi từ cực đoan này sang cực đoan khác
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khái niệm “quyền ngắt kết nối”, một câu hỏi khác cũng đang dần xuất hiện.
Liệu xã hội có đang chuyển từ việc thần thánh hóa sự hy sinh sang lãng mạn hóa sự rút lui khỏi áp lực?
Nếu trước đây nhiều người chấp nhận đánh đổi mọi thứ cho công việc, thì hiện nay ở một số nơi, sự thoải mái cá nhân dường như đang được xem như một giá trị tuyệt đối. Điều đó khiến cuộc tranh luận không còn đơn thuần là quyền nghỉ ngơi nữa, mà mở rộng thành một vấn đề lớn hơn: Một xã hội sẽ vận hành như thế nào nếu ngày càng nhiều người chỉ muốn làm việc trong điều kiện bản thân luôn cảm thấy dễ chịu?
Bởi thực tế cho thấy không phải mọi công việc đều có thể vận hành theo một khuôn mẫu giống nhau.
Có những nghề nghiệp không thể đơn giản “tắt máy”
Đối với nhiều ngành nghề, việc ngắt kết nối không chỉ đồng nghĩa với việc phản hồi chậm một email hay bỏ lỡ một cuộc họp.
Đôi khi, hậu quả của việc vắng mặt có thể được tính bằng sinh mạng con người, bằng an ninh quốc gia hoặc bằng những tổn thất không thể khắc phục.
Lịch sử thế giới cho thấy nhiều biến cố không bắt đầu từ những cuộc chiến lớn mà từ những khoảng trống rất nhỏ. Có những thứ không mất đi vì một cuộc tấn công trực diện, mà vì một khoảnh khắc không còn ai đứng ở vị trí cần phải có mặt.
Một người lính làm nhiệm vụ nơi biên giới không thể nói rằng mình đã hết giờ làm việc. Một chiến sĩ hải quân đang trực ngoài biển không thể lựa chọn ngắt kết nối để tìm kiếm sự cân bằng cá nhân. Một bác sĩ cấp cứu không thể từ chối tiếp nhận bệnh nhân chỉ vì ca trực đã kết thúc.
Tương tự, kỹ sư vận hành hệ thống điện quốc gia, kiểm soát viên không lưu, nhân viên cứu hỏa, lực lượng an ninh mạng hay những người trực các công trình trọng yếu đều hiểu rằng có những công việc mà chỉ một phút lơ là cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Trong những lĩnh vực ấy, sự hiện diện không đơn thuần là nghĩa vụ nghề nghiệp mà còn là trách nhiệm đối với cộng đồng.
Nghề luật và yêu cầu về sự hiện diện đúng thời điểm
Nghề luật, ở một mức độ nhất định, cũng mang trong mình những đặc thù tương tự.
Dĩ nhiên, không phải mọi luật sư đều phải đối mặt với những tình huống liên quan trực tiếp đến tính mạng con người. Tuy nhiên, bất kỳ ai từng tham gia giải quyết các vụ án hình sự, xử lý khủng hoảng doanh nghiệp, tham gia các thương vụ lớn hoặc tư vấn những quyết định có thể làm thay đổi số phận của một cá nhân hay tổ chức đều hiểu rằng có những cuộc gọi không thể chờ đến ngày hôm sau.
Thân chủ gọi cho luật sư vào nửa đêm không phải vì họ thiếu tôn trọng thời gian của người khác. Trong nhiều trường hợp, đó là lúc họ vừa nhận được quyết định triệu tập, vừa đối diện với nguy cơ bị áp dụng biện pháp tố tụng hoặc vừa phải đưa ra một quyết định có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai của cả doanh nghiệp.
Ở những thời điểm như vậy, điều thân chủ cần không chỉ là kiến thức pháp luật.
Điều họ thực sự cần là sự hiện diện.
Họ cần biết rằng có một người đủ kinh nghiệm, đủ bình tĩnh và đủ trách nhiệm để cùng họ đi qua thời điểm hỗn loạn nhất.
Đó là phần áp lực mà nghề luật không thể né tránh. Và trên thực tế, rất nhiều ngành nghề khác trong xã hội cũng đang gánh vác những trách nhiệm tương tự.
Giá trị của một nghề đôi khi nằm ở khả năng xuất hiện khi cần thiết
Một trong những nhầm lẫn phổ biến của thời đại hiện nay là đánh đồng quyền được sống với quyền được tránh khỏi mọi áp lực.
Không ai phủ nhận rằng con người cần nghỉ ngơi. Không ai phủ nhận rằng lao động kiệt quệ là dấu hiệu của sự thụt lùi chứ không phải tiến bộ.
Nhưng trưởng thành chưa bao giờ đồng nghĩa với việc chỉ làm những điều khiến bản thân cảm thấy thoải mái.
Có những vị trí mà thu nhập không chỉ được trả cho số giờ làm việc. Nó còn được trả cho khả năng xuất hiện đúng thời điểm.
Một bác sĩ trực cấp cứu được xã hội tin tưởng không chỉ vì chuyên môn y khoa mà còn vì mọi người biết rằng khi có người cần được cứu chữa, sẽ có ai đó vẫn ở đó.
Một luật sư được thân chủ lựa chọn không chỉ vì khả năng nghiên cứu hồ sơ mà còn bởi sự đồng hành trong những thời khắc khó khăn nhất.
Một sĩ quan đang làm nhiệm vụ ngoài biển không chỉ thực hiện một công việc hành chính mà đang góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia và cảm giác an toàn của hàng triệu người dân phía sau.
Bảo vệ quyền nghỉ ngơi nhưng không đánh mất tinh thần trách nhiệm
Xã hội tồn tại không phải vì tất cả mọi người đều được nghỉ ngơi cùng một lúc.
Xã hội vận hành được bởi luôn có những người chấp nhận làm việc khi người khác nghỉ ngơi, trực ca khi người khác đoàn tụ, giữ kết nối khi người khác tắt điện thoại.
Chính sự hiện diện của họ tạo ra điều kiện để phần còn lại của cộng đồng được tận hưởng sự bình yên và cân bằng trong cuộc sống.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải là có nên bảo vệ quyền được ngắt kết nối hay không. Một xã hội văn minh chắc chắn phải bảo vệ con người khỏi sự bóc lột và những yêu cầu lao động phi lý.
Tuy nhiên, một xã hội khỏe mạnh cũng cần đủ tỉnh táo để phân biệt đâu là bảo vệ con người và đâu là sự thoái lui khỏi trách nhiệm.
Bởi có những nghề nghiệp mà bản chất của chúng luôn gắn liền với sự sẵn sàng. Và lịch sử nhiều lần chứng minh rằng không ít giá trị quan trọng đã mất đi không phải trong những biến cố ồn ào, mà trong khoảnh khắc không còn ai đứng ở vị trí cần phải có mặt.
Một xã hội văn minh chắc chắn phải biết bảo vệ con người khỏi sự bóc lột. Nhưng một xã hội khỏe mạnh cũng phải đủ tỉnh táo để phân biệt đâu là bảo vệ con người, và đâu là sự thoái lui khỏi trách nhiệm. Bởi có những nghề, bản chất của nó là luôn phải sẵn sàng. Và lịch sử cho thấy nhiều thứ trên đời không mất đi trong tiếng súng. Nó mất đi trong lúc không còn ai trực ở đó.
Luật sư MAI THỊ THẢO
TAT Law Firm.
Bài viết được phát triển từ góc nhìn nghiên cứu và bình luận pháp lý của Luật sư Mai Thị Thảo, TAT Law Firm trên cơ sở tham khảo nguồn tư liệu công khai. Nội dung đã được biên tập, bổ sung, hệ thống hóa và thể hiện dưới góc nhìn riêng nhằm phục vụ mục đích nghiên cứu, phổ biến kiến thức pháp luật và quản trị.
Mọi hành vi sao chép, trích dẫn hoặc khai thác lại toàn bộ bài viết mà không ghi rõ nguồn Luật sư Mai Thị Thảo, TAT Law Firm đều có thể vi phạm quy định về quyền tác giả và quyền liên quan theo pháp luật hiện hành. Khi sử dụng lại nội dung, đề nghị dẫn nguồn đầy đủ và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của tác giả.
