Trong môi trường lao động hiện đại, áp lực công việc gần như là điều không thể tránh khỏi. Cùng với sự phát triển của công nghệ, tốc độ xử lý công việc ngày càng nhanh, yêu cầu về hiệu quả ngày càng cao và khả năng phản ứng tức thời dần trở thành một tiêu chuẩn mới tại nhiều tổ chức.
Tuy nhiên, giữa yêu cầu về trách nhiệm nghề nghiệp và áp lực công việc tồn tại một ranh giới rất mong manh. Khi ranh giới đó không được nhận diện đúng, người lao động có thể rơi vào trạng thái quá tải kéo dài, trong khi doanh nghiệp cũng đối mặt với nguy cơ suy giảm năng suất và mất ổn định nguồn nhân lực.
Trách nhiệm nghề nghiệp không đồng nghĩa với sự hy sinh vô hạn
Trong bất kỳ ngành nghề nào, trách nhiệm luôn là một trong những yếu tố cốt lõi tạo nên giá trị của người lao động.
Một nhân viên kế toán phải bảo đảm tính chính xác của số liệu tài chính. Một bác sĩ phải chịu trách nhiệm đối với sức khỏe của bệnh nhân. Một luật sư phải bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ trong phạm vi pháp luật cho phép.
Chính vì vậy, nhiều công việc đòi hỏi người thực hiện phải dành thêm thời gian, công sức hoặc chấp nhận áp lực lớn hơn trong những giai đoạn đặc biệt.
Tuy nhiên, trách nhiệm nghề nghiệp không nên bị hiểu thành sự hy sinh không giới hạn về thời gian, sức khỏe hoặc đời sống cá nhân. Bất kỳ cá nhân nào cũng có những giới hạn về thể chất và tinh thần. Khi những giới hạn đó liên tục bị vượt qua, chất lượng công việc thường không tăng lên mà ngược lại có xu hướng suy giảm.
Luật sư Mai Thị Thảo, TAT Law Firm
Khi áp lực trở thành công cụ quản trị
Một trong những vấn đề đáng quan tâm hiện nay là việc nhiều tổ chức vô tình biến áp lực thành phương thức quản trị nhân sự.
Không ít doanh nghiệp xem việc nhân viên luôn sẵn sàng trả lời điện thoại, phản hồi tin nhắn ngoài giờ hoặc làm việc vào cuối tuần là biểu hiện của tinh thần trách nhiệm. Theo thời gian, những hành vi mang tính hỗ trợ hoặc phát sinh trong trường hợp đặc biệt dần trở thành yêu cầu mặc định.
Điều này dẫn đến tình trạng người lao động phải duy trì trạng thái trực chiến liên tục, ngay cả khi về mặt pháp lý họ đã kết thúc thời gian làm việc.
Khi áp lực trở thành thông lệ, môi trường lao động rất dễ hình thành văn hóa làm việc quá mức, nơi giá trị của một cá nhân được đánh giá dựa trên thời lượng làm việc thay vì hiệu quả công việc thực tế.
Áp lực công việc kéo dài tạo ra những hệ lụy gì?
Áp lực ở mức độ hợp lý có thể trở thành động lực giúp con người phát triển kỹ năng và nâng cao hiệu suất. Tuy nhiên, áp lực kéo dài trong thời gian dài thường dẫn đến những hệ quả tiêu cực.
Trước hết là sự suy giảm sức khỏe tinh thần. Người lao động liên tục phải xử lý công việc ngoài giờ thường có nguy cơ cao gặp phải các vấn đề như căng thẳng, mất ngủ, lo âu hoặc kiệt sức nghề nghiệp.
Bên cạnh đó là sự ảnh hưởng đến đời sống cá nhân. Khi công việc chiếm dụng phần lớn thời gian nghỉ ngơi, các mối quan hệ gia đình và xã hội cũng dễ bị tác động tiêu cực.
Đối với doanh nghiệp, một đội ngũ thường xuyên làm việc trong trạng thái quá tải sẽ khó duy trì hiệu suất ổn định trong dài hạn. Tỷ lệ nghỉ việc tăng cao, chất lượng công việc giảm sút và nguy cơ xảy ra sai sót cũng lớn hơn.
Có những nghề nghiệp mà áp lực là một phần bản chất công việc
Mặc dù vậy, cũng cần nhìn nhận rằng không phải mọi áp lực đều mang tính tiêu cực.
Trên thực tế, có những nghề nghiệp mà áp lực là một phần không thể tách rời của công việc. Bác sĩ cấp cứu, kiểm soát viên không lưu, lực lượng cứu hộ, nhân viên an ninh mạng, luật sư xử lý khủng hoảng hay các vị trí quản lý vận hành hệ thống trọng yếu đều thường xuyên phải đối mặt với những tình huống khẩn cấp.
Trong những trường hợp này, yêu cầu về sự sẵn sàng không xuất phát từ mong muốn của người sử dụng lao động mà từ chính bản chất của công việc.
Điều quan trọng là phải xây dựng được cơ chế vận hành hợp lý để áp lực được phân bổ một cách công bằng, thay vì dồn lên một cá nhân hoặc một nhóm người trong thời gian dài.
Doanh nghiệp cần làm gì để cân bằng giữa hiệu quả và con người?
Để xây dựng môi trường làm việc bền vững, doanh nghiệp cần nhìn nhận áp lực công việc như một yếu tố quản trị cần được kiểm soát thay vì khai thác tối đa.
Trước hết, cần xác định rõ trách nhiệm của từng vị trí công việc, đồng thời thiết lập ranh giới minh bạch giữa thời gian làm việc và thời gian nghỉ ngơi.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp nên xây dựng cơ chế trực, luân phiên hoặc phân công trách nhiệm phù hợp đối với các vị trí đặc thù cần duy trì tính sẵn sàng cao.
Quan trọng hơn, văn hóa doanh nghiệp cần chuyển từ việc đánh giá nhân sự dựa trên số giờ làm việc sang đánh giá dựa trên kết quả và giá trị thực tế mà công việc mang lại.
Cân bằng mới là lời giải cho sự phát triển bền vững
Trong môi trường lao động hiện đại, trách nhiệm nghề nghiệp và quyền được nghỉ ngơi không phải là hai giá trị đối lập.
Một người lao động có trách nhiệm không đồng nghĩa với việc phải làm việc không giới hạn. Ngược lại, một môi trường tôn trọng thời gian nghỉ ngơi cũng không có nghĩa là phủ nhận trách nhiệm nghề nghiệp.
Bài toán của các doanh nghiệp ngày nay không nằm ở việc lựa chọn giữa hiệu quả và con người, mà là tìm ra điểm cân bằng giữa hai yếu tố đó.
Bởi xét đến cùng, một tổ chức phát triển bền vững không được xây dựng từ những cá nhân kiệt sức, mà được hình thành từ những con người có đủ năng lượng, đủ trách nhiệm và đủ động lực để đồng hành lâu dài cùng doanh nghiệp.
Luật sư MAI THỊ THẢO
TAT Law Firm.
Bài viết được phát triển từ góc nhìn nghiên cứu và bình luận pháp lý của Luật sư Mai Thị Thảo, TAT Law Firm trên cơ sở tham khảo nguồn tư liệu công khai. Nội dung đã được biên tập, bổ sung, hệ thống hóa và thể hiện dưới góc nhìn riêng nhằm phục vụ mục đích nghiên cứu, phổ biến kiến thức pháp luật và quản trị.
Mọi hành vi sao chép, trích dẫn hoặc khai thác lại toàn bộ bài viết mà không ghi rõ nguồn Luật sư Mai Thị Thảo, TAT Law Firm đều có thể vi phạm quy định về quyền tác giả và quyền liên quan theo pháp luật hiện hành. Khi sử dụng lại nội dung, đề nghị dẫn nguồn đầy đủ và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của tác giả.
