Trong nhiều năm, sở hữu trí tuệ thường được xem là câu chuyện pháp lý giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp. Nhưng khi nền kinh tế bước sâu vào kỷ nguyên số, vấn đề này đã trở thành một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia.
Bởi trong môi trường kinh doanh hiện nay, tài sản quan trọng nhất của doanh nghiệp không còn chỉ là nhà xưởng hay máy móc. Giá trị lớn nhất ngày càng nằm ở dữ liệu, phần mềm, công nghệ, nội dung số, thương hiệu và các ý tưởng sáng tạo.
Đó là những tài sản được tạo ra bằng thời gian, chi phí nghiên cứu và chất xám. Nếu những giá trị này không được bảo vệ hiệu quả, thị trường sẽ dần mất đi động lực đầu tư cho đổi mới.
Khi sao chép trở thành “mô hình kinh doanh lợi nhuận thấp rủi ro”
Một bộ phim vừa phát hành có thể bị chia sẻ trái phép trên hàng loạt nền tảng chỉ sau vài giờ. Một phần mềm mới ra mắt nhanh chóng xuất hiện bản crack. Không ít thương hiệu mất nhiều năm xây dựng uy tín nhưng lại bị hàng giả khai thác danh tiếng để bán tràn lan trên môi trường trực tuyến.
Điều đáng lo nằm ở chỗ nhiều hành vi vi phạm hiện nay không còn mang tính tự phát. Chúng đang vận hành như một chuỗi kiếm tiền hoàn chỉnh.
Nội dung vi phạm được dùng để kéo truy cập. Lưu lượng người dùng tạo ra doanh thu quảng cáo. Các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội trở thành công cụ mở rộng quy mô tiêu thụ hàng nhái hoặc nội dung vi phạm bản quyền.
Trong khi đó, tốc độ xử lý pháp lý lại thường chậm hơn rất nhiều so với tốc độ lan truyền của môi trường số.
Hệ quả là chi phí cho hành vi vi phạm đôi khi vẫn thấp hơn rất nhiều so với lợi nhuận thu được. Và khi thị trường nhận ra điều đó, nguy cơ lớn nhất là nền kinh tế bắt đầu “khuyến khích” sao chép nhiều hơn sáng tạo.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm
Thiệt hại không chỉ thuộc về doanh nghiệp bị xâm phạm
Nhiều người cho rằng vi phạm sở hữu trí tuệ chỉ gây ảnh hưởng cho chủ sở hữu quyền. Nhưng trên thực tế, tác động của nó rộng hơn rất nhiều.
Khi doanh nghiệp không còn niềm tin rằng thành quả đầu tư của mình được bảo vệ, họ sẽ giảm động lực nghiên cứu, đổi mới và phát triển sản phẩm mới. Điều này làm suy yếu năng lực cạnh tranh dài hạn của thị trường.
Một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh nhờ vốn, nhờ mở rộng sản xuất hoặc nhờ khai thác tài nguyên. Nhưng để phát triển bền vững, quốc gia đó phải tạo ra được giá trị mới từ tri thức và sáng tạo.
Nếu môi trường kinh doanh khiến người sáng tạo luôn ở thế bất lợi so với người sao chép, nền kinh tế sẽ rất khó bước lên các nấc thang giá trị cao hơn.
Điều cần thiết không chỉ là tăng mức phạt
Trong môi trường số, vấn đề không nằm hoàn toàn ở việc tăng nặng chế tài. Điều doanh nghiệp cần nhiều hơn là cơ chế bảo vệ nhanh, hiệu quả và đủ khả năng ngăn hành vi vi phạm tiếp tục lan rộng.
Một nội dung vi phạm bị xử lý sau nhiều tháng có thể đã hoàn thành vòng đời thương mại từ rất lâu. Khi đó, dù có xử phạt, giá trị kinh tế mà chủ sở hữu bị mất cũng khó phục hồi hoàn toàn.
Vì vậy, bảo vệ sở hữu trí tuệ trong nền kinh tế số không chỉ là câu chuyện pháp luật. Đây còn là bài toán về tốc độ phản ứng của hệ thống quản lý, trách nhiệm của nền tảng số và khả năng tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp sáng tạo.
Giữ động lực sáng tạo cho tương lai kinh tế
Suy cho cùng, sở hữu trí tuệ không chỉ là quyền tài sản của doanh nghiệp. Đó là nền tảng để duy trì động lực đổi mới trong toàn bộ nền kinh tế.
Một quốc gia muốn phát triển bằng công nghệ, dữ liệu và tri thức sẽ không thể đi xa nếu giá trị sáng tạo liên tục bị khai thác trái phép mà không có cơ chế bảo vệ đủ mạnh.
Bởi khi sao chép trở nên dễ dàng và ít rủi ro hơn sáng tạo, điều bị đánh mất không chỉ là doanh thu của doanh nghiệp, mà còn là tương lai cạnh tranh của cả nền kinh tế số.
Luật sư TRƯƠNG ANH TÚ
Chủ tịch TAT Law Firm.
Bài viết được phát triển trên cơ sở nghiên cứu và phân tích chuyên sâu của Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm về sở hữu trí tuệ, quản trị rủi ro pháp lý và bảo vệ động lực sáng tạo trong nền kinh tế số.
Toàn bộ nội dung, cấu trúc lập luận, hệ thống khái niệm và cách thể hiện trong bài thuộc quyền sở hữu của tác giả và được bảo hộ theo quy định pháp luật về quyền tác giả và sở hữu trí tuệ.
Nghiêm cấm mọi hành vi sao chép, biên tập lại, tái cấu trúc nội dung, sử dụng một phần hoặc toàn bộ bài viết cho mục đích thương mại, truyền thông hoặc đào tạo khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của tác giả và TAT Law Firm
Việc trích dẫn hợp pháp phải ghi rõ nguồn bài viết, tên tác giả Trương Anh Tú và dẫn link đầy đủ đến nguồn gốc nội dung.
Xem thêm các bài sau:
Khi nền kinh tế bắt đầu “thưởng” cho sao chép nhiều hơn sáng tạo
Sở hữu trí tuệ không chỉ là quyền của doanh nghiệp, mà là “nhiên liệu” của nền kinh tế sáng tạo
