Trong nền kinh tế số, tài sản giá trị nhất của doanh nghiệp không còn nằm hoàn toàn ở nhà máy, máy móc hay hàng hóa hữu hình. Giá trị lớn nhất ngày càng đến từ dữ liệu, công nghệ, phần mềm, thương hiệu và các ý tưởng sáng tạo.
Điều đó cũng đồng nghĩa rằng: nếu những tài sản vô hình này không được bảo vệ hiệu quả, động lực sáng tạo của cả thị trường sẽ bị ảnh hưởng.
Nhiều năm qua, câu chuyện vi phạm bản quyền thường được nhìn như tranh chấp riêng lẻ giữa các chủ thể kinh doanh. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy vấn đề đã vượt xa phạm vi của những vụ việc đơn thuần.
Một bộ phim có thể bị phát tán trái phép chỉ vài giờ sau khi công chiếu. Một sản phẩm công nghệ vừa ra mắt đã nhanh chóng xuất hiện phiên bản sao chép. Không ít thương hiệu mất nhiều năm để xây dựng uy tín nhưng lại bị hàng giả và hàng nhái làm xói mòn giá trị chỉ trong thời gian ngắn.
Điều đáng lo không chỉ nằm ở thiệt hại doanh thu. Nguy hiểm hơn là thị trường có thể dần hình thành tâm lý xem việc sao chép là “chi phí thấp”, còn sáng tạo lại trở thành “khoản đầu tư rủi ro cao”.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm
Khi nền kinh tế bắt đầu ưu tiên “copy” hơn đổi mới
Trong môi trường số, tốc độ lan truyền của hành vi vi phạm nhanh hơn rất nhiều so với khả năng xử lý của cơ chế pháp lý truyền thống. Một nội dung vi phạm có thể tiếp cận hàng triệu người dùng chỉ sau vài giờ. Nhưng quá trình xử lý tranh chấp hoặc yêu cầu gỡ bỏ đôi khi kéo dài nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng.
Khoảng chênh lệch ấy tạo ra một thực tế đáng báo động: nhiều mô hình có thể kiếm lợi nhuận nhanh từ việc sao chép ý tưởng của người khác thay vì đầu tư để tạo ra giá trị mới.
Nếu một doanh nghiệp phải bỏ chi phí lớn cho nghiên cứu, phát triển công nghệ, xây dựng thương hiệu và vận hành hệ thống kiểm soát chất lượng, trong khi bên sao chép gần như chỉ cần tận dụng thành quả có sẵn để bán với giá thấp hơn, thị trường sẽ rất dễ bị lệch khỏi quỹ đạo cạnh tranh lành mạnh.
Khi đó, người chịu thiệt cuối cùng không chỉ là doanh nghiệp bị xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Điều bị tổn hại lớn hơn là niềm tin vào giá trị của đổi mới sáng tạo.
Vi phạm sở hữu trí tuệ đang vận hành như một chuỗi lợi nhuận
Một thực tế khác cần nhìn nhận rõ là hành vi xâm phạm bản quyền hiện nay không còn mang tính nhỏ lẻ. Nó đang được “hệ thống hóa” theo hướng ngày càng chuyên nghiệp hơn.
Nội dung vi phạm được phát tán để tạo lưu lượng truy cập. Quảng cáo và nền tảng số kiếm doanh thu từ lượng người dùng đó. Các kênh bán hàng trực tuyến tận dụng mức độ nhận diện của thương hiệu để tiêu thụ hàng nhái. Thanh toán điện tử giúp dòng tiền luân chuyển nhanh chóng và khó kiểm soát hơn.
Điều này khiến vi phạm sở hữu trí tuệ không còn là vấn đề của riêng một cá nhân hay một website cụ thể. Nó trở thành câu chuyện của cả hệ sinh thái kinh doanh số.
Nếu không có cơ chế kiểm soát hiệu quả, nền kinh tế rất dễ rơi vào nghịch lý: người đầu tư cho sáng tạo phải gánh nhiều chi phí hơn người đi sao chép.
Bảo vệ sáng tạo là bảo vệ năng lực cạnh tranh quốc gia
Một quốc gia khó có thể xây dựng nền kinh tế sáng tạo nếu những người tạo ra giá trị không được bảo vệ đầy đủ.
Bởi suy cho cùng, sáng tạo chỉ có thể phát triển khi thị trường tin rằng công sức, chất xám và đầu tư của họ được ghi nhận bằng cơ chế bảo vệ đủ mạnh.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng chế tài xử phạt. Điều quan trọng hơn là xây dựng cơ chế phản ứng đủ nhanh trước các hành vi vi phạm, giảm khả năng trục lợi từ sao chép và tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp chân chính.
Bảo vệ sở hữu trí tuệ vì thế không chỉ là bảo vệ một thương hiệu hay một sản phẩm cụ thể. Đó là cách giữ lại động lực đổi mới cho cả nền kinh tế trong dài hạn.
Luật sư TRƯƠNG ANH TÚ
Chủ tịch TAT Law Firm.
Bài viết được phát triển trên cơ sở nghiên cứu và phân tích chuyên sâu của Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm về sở hữu trí tuệ, quản trị rủi ro pháp lý và bảo vệ động lực sáng tạo trong nền kinh tế số.
Toàn bộ nội dung, cấu trúc lập luận, hệ thống khái niệm và cách thể hiện trong bài thuộc quyền sở hữu của tác giả và được bảo hộ theo quy định pháp luật về quyền tác giả và sở hữu trí tuệ.
Nghiêm cấm mọi hành vi sao chép, biên tập lại, tái cấu trúc nội dung, sử dụng một phần hoặc toàn bộ bài viết cho mục đích thương mại, truyền thông hoặc đào tạo khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của tác giả và TAT Law Firm
Việc trích dẫn hợp pháp phải ghi rõ nguồn bài viết, tên tác giả Trương Anh Tú và dẫn link đầy đủ đến nguồn gốc nội dung.
Tham khảo thêm các bài viết:
Khi nền kinh tế bắt đầu “thưởng” cho sao chép nhiều hơn sáng tạo
Nền kinh tế số sẽ khó phát triển bền vững nếu sáng tạo không được bảo vệ
