(Bài viết phát triển từ bài “Giữ động lực sáng tạo cho nền kinh tế” của Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm đã đăng trên Báo Tuổi trẻ ngày 12/05/2026)
Trong nhiều năm, câu chuyện vi phạm bản quyền thường chỉ được nhìn như những tranh chấp riêng lẻ giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, giữa nhà sản xuất với người sử dụng nội dung trái phép. Nhưng trong nền kinh tế số, vấn đề ấy đang trở nên lớn hơn rất nhiều.
Một bộ phim vừa ra rạp đã bị phát tán trên hàng loạt website lậu. Một phần mềm bị crack chỉ sau vài giờ phát hành. Một thương hiệu đầu tư nhiều năm để xây dựng uy tín nhưng nhanh chóng bị làm giả và bán công khai trên các sàn thương mại điện tử.
Điều đáng lo không còn nằm ở từng hành vi riêng lẻ, mà ở việc xã hội dần xem những điều đó như “chuyện bình thường” của môi trường số. Khi hành vi sao chép trở nên dễ dàng, rẻ hơn và ít rủi ro hơn sáng tạo, nền kinh tế sẽ bắt đầu phát đi một tín hiệu rất nguy hiểm: người tạo ra giá trị không còn được bảo vệ đủ mạnh.
Tài sản lớn nhất của nền kinh tế số là tài sản vô hình
Trong nền kinh tế truyền thống, giá trị doanh nghiệp thường nằm ở nhà xưởng, máy móc hay hàng hóa hữu hình. Nhưng ở nền kinh tế số, phần giá trị lớn nhất ngày càng nằm ở dữ liệu, phần mềm, thương hiệu, công nghệ và ý tưởng sáng tạo.
Đó là những tài sản không thể đo bằng diện tích nhà máy hay số lượng thiết bị. Chúng được hình thành từ thời gian nghiên cứu, chi phí phát triển và chất xám của con người.
Vì vậy, khi các tài sản vô hình không được bảo vệ hiệu quả, điều bị tổn thương không chỉ là doanh thu của một doanh nghiệp. Thứ bị bào mòn là động lực đầu tư cho đổi mới sáng tạo của cả thị trường.
Một quốc gia có thể xây dựng hạ tầng rất nhanh, thúc đẩy chuyển đổi số rất mạnh, nhưng sẽ khó tạo ra năng lực cạnh tranh bền vững nếu những người tạo ra giá trị không còn tin rằng công sức của họ được bảo vệ công bằng.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm
Vi phạm bản quyền đang hình thành “hệ sinh thái lợi nhuận”
Điểm đáng lo hiện nay là hành vi xâm phạm sở hữu trí tuệ không còn tồn tại theo kiểu nhỏ lẻ hay tự phát. Nó đang dần vận hành như một hệ sinh thái hoàn chỉnh.
Website lậu tạo nội dung vi phạm để kéo truy cập. Nền tảng quảng cáo kiếm tiền từ lưu lượng người xem. Các kênh livestream bán hàng giả tận dụng thương mại điện tử để mở rộng thị trường. Thanh toán điện tử giúp dòng tiền lưu chuyển nhanh chóng.
Khi toàn bộ chuỗi này cùng hưởng lợi từ nội dung vi phạm, câu chuyện không còn dừng ở hành vi sai phạm của một vài cá nhân. Nó trở thành vấn đề của cấu trúc thị trường và hiệu quả thực thi pháp luật trong môi trường số.
Nguy hiểm hơn, nhiều mô hình hiện nay có thể kiếm tiền nhanh hơn từ việc sao chép ý tưởng của người khác thay vì đầu tư để tạo ra giá trị mới.
Khi chi phí vi phạm thấp hơn chi phí tuân thủ
Nhiều năm qua, câu chuyện chống hàng giả, chống vi phạm bản quyền vẫn được nhắc đến liên tục. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tình trạng này chưa giảm đáng kể.
Một trong những nguyên nhân lớn nhất nằm ở chỗ lợi nhuận từ hành vi vi phạm đôi khi vẫn cao hơn rất nhiều so với rủi ro pháp lý mà người vi phạm phải đối mặt.
Nếu một doanh nghiệp phải bỏ hàng tỉ đồng cho nghiên cứu, công nghệ và xây dựng thương hiệu, trong khi bên sao chép gần như chỉ cần “copy” rồi bán với chi phí thấp hơn, thị trường sẽ dần học cách đi theo hướng dễ kiếm tiền nhất: sao chép thay vì sáng tạo.
Đó là dấu hiệu đặc biệt nguy hiểm với nền kinh tế số. Bởi trong môi trường này, tốc độ lan truyền của vi phạm thường nhanh hơn rất nhiều so với tốc độ xử lý của hệ thống pháp luật. Và nhiều khi, công lý đến quá muộn cũng đồng nghĩa với việc giá trị thương mại đã biến mất.
Điều doanh nghiệp cần không chỉ là chế tài mạnh hơn
Trong môi trường số, vấn đề không chỉ nằm ở mức phạt nặng hay nhẹ. Điều quan trọng hơn là khả năng bảo vệ nhanh, hiệu quả và đủ sức khiến hành vi vi phạm trở nên “đắt đỏ”.
Nếu cơ chế kiểm soát luôn chậm hơn tốc độ phát tán nội dung vi phạm, doanh nghiệp chân chính sẽ luôn ở thế bất lợi. Họ vừa phải đầu tư cho sáng tạo, vừa phải cạnh tranh với những mô hình tận dụng kẽ hở pháp lý để kiếm lợi nhuận nhanh hơn.
Khi đó, tổn thất cuối cùng không chỉ thuộc về một doanh nghiệp cụ thể. Điều bị ảnh hưởng là niềm tin của thị trường vào giá trị của đổi mới sáng tạo.
Bảo vệ sở hữu trí tuệ là bảo vệ tương lai tăng trưởng
Suy cho cùng, bảo vệ sở hữu trí tuệ không đơn thuần là bảo vệ quyền lợi của một thương hiệu hay một sản phẩm. Đó là cách để giữ động lực sáng tạo cho toàn bộ nền kinh tế.
Bởi một nền kinh tế sẽ rất khó tạo ra tương lai nếu việc sao chép luôn rẻ hơn sáng tạo.
Luật sư TRƯƠNG ANH TÚ
Chủ tịch TAT Law Firm.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
Chuyên gia về quản trị rủi ro pháp lý, sở hữu trí tuệ và tranh chấp kinh doanh, theo đuổi định hướng “pháp lý kiến tạo”, tập trung vào mối liên hệ giữa thực thi pháp luật, niềm tin thị trường và năng lực cạnh tranh quốc gia.
“Sở hữu trí tuệ không còn là câu chuyện bảo hộ quyền, mà là khả năng bảo vệ động lực sáng tạo của nền kinh tế. Khi vi phạm rẻ hơn sáng tạo, thị trường sẽ học cách sao chép thay vì tạo ra giá trị mới".
Bài viết được phát triển trên cơ sở nghiên cứu và phân tích chuyên sâu của Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm về sở hữu trí tuệ, quản trị rủi ro pháp lý và bảo vệ động lực sáng tạo trong nền kinh tế số.
Toàn bộ nội dung, cấu trúc lập luận, hệ thống khái niệm và cách thể hiện trong bài thuộc quyền sở hữu của tác giả và được bảo hộ theo quy định pháp luật về quyền tác giả và sở hữu trí tuệ.
Nghiêm cấm mọi hành vi sao chép, biên tập lại, tái cấu trúc nội dung, sử dụng một phần hoặc toàn bộ bài viết cho mục đích thương mại, truyền thông hoặc đào tạo khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của tác giả và TAT Law Firm
Việc trích dẫn hợp pháp phải ghi rõ nguồn bài viết, tên tác giả Trương Anh Tú và dẫn link đầy đủ đến nguồn gốc nội dung.
Xem thêm các bài sau:
Sở hữu trí tuệ không chỉ là quyền của doanh nghiệp, mà là “nhiên liệu” của nền kinh tế sáng tạo
Nền kinh tế số sẽ khó phát triển bền vững nếu sáng tạo không được bảo vệ
