Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) năm 2026 đang được xây dựng và dự kiến trình Quốc hội trong thời gian tới. Nếu được thông qua, Luật Luật sư sửa đổi 2026 không chỉ điều chỉnh kỹ thuật lập pháp, mà có thể tác động trực tiếp đến vị trí pháp lý của luật sư, cơ chế tham gia tố tụng và phương thức quản lý tư cách hành nghề.
Trong số các nội dung đang được thảo luận, có ít nhất ba thay đổi mang tính “cốt tử” - bởi chúng liên quan đến cách hệ thống pháp luật thiết kế quyền và trách nhiệm của luật sư trong cấu trúc tư pháp.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
1. Chuẩn hóa thuật ngữ “Luật sư tập sự”: thay đổi tên gọi hay thay đổi vị trí pháp lý?
Quy định hiện hành: Theo Điều 14-16 Luật Luật sư năm 2006 (sửa đổi, bổ sung năm 2012), “người tập sự hành nghề luật sư” là chủ thể chưa phải luật sư chính thức, thực hiện tập sự dưới sự hướng dẫn của luật sư và chịu trách nhiệm thông qua luật sư hướng dẫn.
Hiện nay, thuật ngữ “Luật sư tập sự” chưa phải danh xưng pháp lý chính thức trong luật.
Định hướng sửa đổi: Trong quá trình góp ý Dự thảo Luật Luật sư sửa đổi 2026, có đề xuất chuẩn hóa thuật ngữ theo hướng sử dụng cụm từ “Luật sư tập sự”, tiệm cận với thông lệ quốc tế như trainee lawyer hoặc articled clerk.
Tác động pháp lý cần làm rõ
Việc thay đổi thuật ngữ không chỉ là vấn đề ngôn ngữ. Nếu Luật Luật sư (sửa đổi) năm 2026 xác lập danh xưng mới, cần làm rõ:
- Luật sư tập sự có được ký văn bản độc lập hay không?
- Có được trực tiếp tham gia tố tụng?
- Có phát sinh trách nhiệm nghề nghiệp riêng?
Nếu sửa đổi chỉ dừng ở tên gọi mà không điều chỉnh rõ phạm vi quyền hạn, có thể tạo ra khoảng mờ pháp lý. Nếu đi kèm xác lập địa vị pháp lý rõ ràng hơn, đây có thể là bước tiến nâng cao tính chuyên nghiệp của giai đoạn tập sự.
2. Bãi bỏ “Giấy chứng nhận người bào chữa”: cải cách thủ tục hay tái thiết kế cơ chế kiểm soát?
Quy định hiện hành: Theo Điều 27 Luật Luật sư và Điều 78 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, để tham gia tố tụng hình sự, luật sư phải:
- Xuất trình Thẻ luật sư;
- Có giấy yêu cầu luật sư;
- Được cơ quan tiến hành tố tụng cấp Giấy chứng nhận người bào chữa.
Trên thực tế, thủ tục này từng gây tranh luận vì có thể làm chậm quá trình tiếp cận hồ sơ và thực hiện quyền bào chữa.
Định hướng sửa đổi: Một phương án được thảo luận trong quá trình sửa đổi Luật Luật sư 2026 là bỏ thủ tục cấp Giấy chứng nhận người bào chữa, chuyển sang cơ chế xuất trình Thẻ luật sư và văn bản nhận vụ việc.
Vấn đề cốt lõi
Câu hỏi đặt ra không chỉ là bỏ một loại giấy tờ, mà là: Ai kiểm soát quyền tham gia tố tụng của luật sư?
Nếu bỏ cơ chế cấp giấy mà không thiết kế cơ chế thay thế phù hợp (ví dụ: đăng ký điện tử, cơ chế phản đối có căn cứ…), hệ thống có thể:
- Hoặc quá lỏng lẻo,
- Hoặc tiếp tục tồn tại rào cản dưới hình thức khác.
Nếu được thiết kế đồng bộ, sửa đổi này có thể giúp Luật Luật sư (sửa đổi) năm 2026:
- Rút ngắn thời gian tiếp cận hồ sơ,
- Bảo đảm quyền bào chữa sớm hơn,
- Giảm phụ thuộc vào thủ tục trung gian.
3. Thời hạn Thẻ luật sư: từ cơ chế không thời hạn sang cấp lại theo định kỳ
Theo Luật Luật sư hiện hành, Thẻ luật sư không quy định thời hạn sử dụng. Sau khi được cấp, thẻ có giá trị lâu dài, trừ trường hợp luật sư bị thu hồi hoặc bị xử lý kỷ luật theo quy định.
Định hướng sửa đổi trong Dự thảo Luật Luật sư (2026)
Một số phương án trong Dự thảo đang đặt ra khả năng quy định thời hạn của Thẻ luật sư và thực hiện cấp lại theo chu kỳ nhất định, nhằm tăng cường cơ chế quản lý hành nghề.
Trong quá trình thảo luận, nhiều ý kiến đề xuất chu kỳ 5 năm cho việc cấp lại thẻ luật sư.
Cách tiếp cận này nhằm gắn việc duy trì tư cách hành nghề với các yếu tố quản lý như:
- Nghĩa vụ bồi dưỡng chuyên môn bắt buộc hằng năm;
- Việc duy trì tư cách thành viên Đoàn luật sư;
- Cơ chế kiểm tra điều kiện hành nghề và kỷ luật nghề nghiệp.
Tác động thể chế
Nếu được thông qua, Luật Luật sư (sửa đổi) năm 2026 có thể chuyển triết lý quản lý từ: Quản lý theo chu kỳ hành chính Sang: Quản lý liên tục dựa trên nghĩa vụ nghề nghiệp và chuẩn đạo đức.
Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là hệ thống giám sát và kỷ luật phải đủ mạnh. Nếu không, việc bỏ thời hạn thẻ chỉ làm giảm thủ tục mà không nâng cao chất lượng đội ngũ.
Ba thay đổi trong Dự thảo Luật Luật sư sửa đổi 2026 cho thấy xu hướng giảm yếu tố hành chính trung gian, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về thiết kế cơ chế kiểm soát trách nhiệm nghề nghiệp.
Luật Luật sư (sửa đổi) năm 2026, nếu được thông qua theo hướng đồng bộ, có thể:
- Tạo điều kiện tham gia tố tụng minh bạch hơn;
- Chuẩn hóa địa vị pháp lý của giai đoạn tập sự;
- Chuyển trọng tâm quản lý từ giấy tờ sang nghĩa vụ thực chất.
Việc cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi quyền hành nghề được mở rộng tương xứng với trách nhiệm nghề nghiệp.
Tham khảo thêm các bài viết sau:
LUẬT SƯ LÀ GÌ? - Toàn bộ những điều cần biết về luật sư tại Việt Nam (Cập nhật 2026)
Luật Luật sư sửa đổi: Vị trí pháp lý của luật sư và ranh giới trách nhiệm trong cấu trúc quyền lực
Vị trí pháp lý của Luật sư trong cấu trúc quyền và trách nhiệm
Luật Luật sư sửa đổi: Xác định lại vị trí pháp lý của luật sư
Nội dung và phương pháp phân tích trong bài viết được xây dựng từ thực tiễn hành nghề, kinh nghiệm nghiên cứu chính sách và hệ thống tiêu chí đánh giá pháp lý nội bộ của TAT Law Firm. Các lập luận chỉ có giá trị khi được đặt trong bối cảnh cấu trúc quyền - trách nhiệm của luật sư và thiết kế thể chế của hệ thống tư pháp; việc sao chép, trích dẫn hoặc vận dụng tách rời khỏi bối cảnh phân tích này có thể dẫn đến những suy luận sai lệch về bản chất vấn đề pháp lý.
