(Theo Tạp chí Luật sư Việt Nam - 11/07/2025)

Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm nhận định: Việc luật hóa những quy định cốt lõi từ Nghị quyết 42/2017/QH14 nhằm hoàn chỉnh quyền thu giữ tài sản bảo đảm và cưỡng chế nợ xấu không chỉ là việc hợp thức hóa chính sách đã được thử nghiệm mà còn là bước thể chế quan trọng để giải quyết những “điểm nghẽn” trong xử lý nợ xấu, đảm bảo hiệu lực pháp luật và thúc đẩy dòng vốn tín dụng lưu thông cho nền kinh tế.

1. Bối cảnh: Nghị quyết 42 và khoảng trống pháp lý sau khi hết hiệu lực

Kể từ khi được Quốc hội ban hành ngày 21/06/2017, Nghị quyết 42 là công cụ thử nghiệm cho phép các tổ chức tín dụng (TCTD) thực hiện quyền thu giữ tài sản bảo đảm để xử lý nợ xấu mà không cần chờ phán quyết tòa án theo trình tự dân sự thông thường.

Trong suốt thời gian thi hành, nghị quyết này giúp các ngân hàng rút ngắn thời gian xử lý nợ xấu, tăng tỷ lệ khách hàng tự nguyện trả nợ và giảm thiểu tranh chấp pháp lý kéo dài liên quan đến tài sản bảo đảm.

Tuy nhiên, Nghị quyết 42 hết hiệu lực từ 31/12/2023 mà chưa được kế thừa bằng một quy định pháp luật ổn định. Điều này mở ra một khoảng trống pháp lý nghiêm trọng đối với quyền thu giữ tài sản bảo đảm vốn là công cụ pháp lý quan trọng nhất để tổ chức tín dụng thu hồi nợ.

Trong bối cảnh này, nhiều ngân hàng và các tổ chức mua bán/xử lý nợ xấu gặp khó khăn trong việc thu hồi tài sản do khách hàng không hợp tác hoặc tranh chấp kéo dài, dẫn tới dòng vốn bị “đóng băng”, ảnh hưởng đến thanh khoản và khả năng cấp tín dụng cho nền kinh tế.

Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm

2. Luật hóa quy định then chốt quyền thu giữ tài sản bảo đảm

Việc luật hóa Nghị quyết 42 thông qua các sửa đổi, bổ sung trong Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi), có hiệu lực từ 15/10/2025, đánh dấu bước ngoặt thể chế quan trọng.

Cụ thể, ba quyền then chốt được bổ sung vào luật bao gồm:

- Quyền thu giữ tài sản bảo đảm khi bên vay vi phạm nghĩa vụ theo hợp đồng, với điều kiện pháp lý rõ ràng và minh bạch.

- Quyền kê biên tài sản bảo đảm trong trường hợp người phải thi hành cố tình né tránh, che giấu hoặc tẩu tán tài sản.

- Quyền hoàn trả tài sản bảo đảm khi tài sản chỉ đóng vai trò là vật chứng trong vụ án hình sự hoặc đang bị kê biên tạm thời.

Ba quyền này không chỉ ghi nhận lý thuyết mà còn xác lập quy trình và điều kiện thực hiện bao gồm cam kết công chứng hợp đồng, thông tin được công khai và có sự giám sát của chính quyền địa phương.

3. Ý nghĩa pháp lý và kinh tế của việc luật hóa

Việc luật hóa Nghị quyết 42 giải quyết thuận lợi hai mặt pháp lý và kinh tế:

- Về pháp luật: Thể chế hóa quyền thu giữ và kê biên tài sản bảo đảm đem lại cơ sở pháp lý bền vững cho các TCTD trong công tác thu hồi nợ xấu, tránh bị rơi vào tranh chấp kéo dài hoặc rủi ro pháp lý do thiếu cơ chế thực thi rõ ràng.

- Về kinh tế: Cơ chế pháp lý thông suốt giúp các ngân hàng xử lý nợ xấu nhanh hơn, từ đó giảm chi phí dự phòng rủi ro, tăng thanh khoản tín dụng, góp phần giảm lãi suất cho vay và kích hoạt dòng vốn lưu thông trong nền kinh tế.

Ngoài ra, việc luật hóa còn hỗ trợ việc trả lại tài sản bảo đảm không còn phục vụ xét xử cho tổ chức tín dụng, giúp tránh tình trạng tài sản bị “đóng băng” kéo dài, mất giá trị do hư hỏng, hao mòn theo thời gian.

4. Pháp quyền - bảo vệ thị trường vốn và lợi ích công

Luật hóa Nghị quyết 42/2017/QH14 không chỉ giúp hoàn thiện công cụ pháp lý xử lý nợ xấu và thu giữ tài sản bảo đảm, mà còn khẳng định vai trò kiến tạo của Nhà nước pháp quyền trong việc bảo vệ dòng chảy thị trường vốn.

Bước tiến này không chỉ đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức tín dụng, mà còn bảo vệ quyền sở hữu của bên vay, tăng hiệu lực thi hành pháp luật, đồng thời giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận vốn vay.

Tuy nhiên, quyền lực pháp lý cần đi kèm với thực thi công bằng và minh bạch, thông qua cơ chế giám sát, điều kiện công khai và trách nhiệm phối hợp của chính quyền địa phương - để quyền thu giữ thực sự phát huy hiệu quả mà không gây xung đột pháp lý hay xã hội.

Nội dung và phương pháp phân tích trong bài viết này được xây dựng từ thực tiễn hành nghề, hồ sơ và chuẩn đánh giá pháp lý riêng của TAT Law Firm, mọi việc sao chép, trích dẫn hoặc vận dụng tách rời khỏi cấu trúc nghĩa vụ - khả năng - nhân quả của từng vụ việc đều có nguy cơ dẫn đến những suy luận sai lệch về trách nhiệm hình sự.

Tham khảo thêm bài viết:

Luật hóa Nghị quyết 42: Từ quyền thu giữ tài sản đến thiết kế cơ chế cưỡng chế nợ xấu

Luật hóa Nghị quyết 42: Vì sao quyền thu giữ cần cơ chế cưỡng chế

Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh

Hotline: 0848.009.668

Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm

Email: truonganhtulawfirm@gmail.com