(Theo Báo Công Lý - ngày 26/01/2026)
Trong nhiều năm qua, xử lý nợ xấu luôn được coi là “điểm nghẽn thể chế” của hệ thống tài chính - ngân hàng Việt Nam. Không phải vì thiếu quy định, mà vì nhiều quyền đã được ghi nhận trên giấy nhưng không thể thực thi trên thực tế. Nghị quyết 42/2017/QH14 ra đời trong bối cảnh đó, như một nỗ lực tháo gỡ, nhưng việc nghị quyết này chỉ có tính thí điểm, có thời hạn đã bộc lộ một hạn chế căn bản: quyền không được luật hóa thì không thể trở thành quyền thực sự.
Từ thực tiễn hành nghề, nhiều vụ việc cho thấy: nếu không có cơ chế cưỡng chế thi hành rõ ràng, minh bạch và khả thi, thì quyền thu giữ tài sản bảo đảm – dù được thỏa thuận hợp pháp vẫn có thể bị vô hiệu hóa trong đời sống pháp lý.
1. Quyền được ghi nhận nhưng không được bảo đảm: khoảng trống nguy hiểm của thể chế
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, chuyên gia cao cấp trong lĩnh vực pháp lý doanh nghiệp, tài chính - ngân hàng và cải cách thể chế chia sẻ một vụ việc điển hình:
Một ngân hàng có khoản cho vay hơn 90 tỷ đồng, được bảo đảm bằng nhà xưởng và thiết bị sản xuất của một doanh nghiệp thực phẩm lớn tại Đông Nam Bộ. Hợp đồng thế chấp đã được công chứng, điều khoản thu giữ được thỏa thuận rõ ràng, phù hợp với Nghị quyết 42/2017/QH14.
Khi bên vay mất khả năng thanh toán, ngân hàng tiến hành thu giữ tài sản bảo đảm theo cơ chế nghị quyết cho phép. Tuy nhiên, do Nghị quyết 42 chỉ là chính sách thí điểm, đã hết hiệu lực, doanh nghiệp vay vốn không hợp tác, đóng cửa nhà xưởng. Các lực lượng hỗ trợ từ chối can thiệp, viện dẫn không có quy định cưỡng chế thi hành.
Hệ quả là ngân hàng buộc phải khởi kiện ra tòa, mất gần 5 năm mới thu hồi được tài sản khi đó giá trị đã giảm hơn một nửa.
Từ câu chuyện này, có thể thấy: quyền nếu không có cơ chế thực thi, thì chỉ là lời hứa pháp lý.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
2. Vì sao phải luật hóa quyền thu giữ tài sản bảo đảm?
Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có cho phép thu giữ hay không, mà ở chỗ: quyền đó có được thực thi một cách trật tự, minh bạch và có kiểm soát hay không.
Luật hóa Nghị quyết 42 không nhằm mở rộng quyền tùy tiện cho tổ chức tín dụng, mà nhằm:
- Xác lập cơ chế cưỡng chế rõ ràng, có sự tham gia của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
- Bảo đảm tính minh bạch, kiểm soát được, tránh xung đột xã hội;
- Giảm rủi ro pháp lý cho cả ngân hàng, doanh nghiệp và người thực thi;
- Rút ngắn thời gian xử lý nợ xấu, giải phóng nguồn lực cho nền kinh tế.
Khi quyền thu giữ được đặt trong khuôn khổ luật định, việc thực thi không còn phụ thuộc vào thiện chí của bên vi phạm hay cách hiểu của từng địa phương.
3. Thể chế chỉ mạnh khi quyền đi kèm nghĩa vụ và cơ chế thi hành
Một hệ thống pháp luật trưởng thành không chỉ ghi nhận quyền, mà phải:
- Xác định rõ ai có quyền;
- Khi nào được thực hiện quyền;
- Thực hiện bằng cách nào;
- Và ai chịu trách nhiệm bảo đảm việc thực hiện đó.
Việc thiếu cơ chế cưỡng chế khiến quyền thu giữ tài sản bảo đảm bị đẩy sang con đường tố tụng kéo dài, tốn kém, làm méo mó chức năng của pháp luật dân sự và thương mại, đồng thời gây áp lực ngược lên hệ thống tòa án.
Luật hóa Nghị quyết 42 chính là bước đi cần thiết để đưa hoạt động xử lý tài sản bảo đảm trở về đúng bản chất: một quan hệ pháp lý được bảo vệ bằng luật, chứ không phải bằng may rủi.
4. Ý nghĩa dài hạn: khơi thông dòng vốn, củng cố niềm tin thị trường
Khi tài sản bảo đảm có thể được xử lý hiệu quả:
- Ngân hàng giảm rủi ro;
- Lãi suất giảm chi phí phòng ngừa;
- Doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ hơn;
- Thị trường vận hành minh bạch hơn.
Ngược lại, nếu quyền thu giữ chỉ tồn tại trên giấy, chi phí rủi ro sẽ được cộng vào giá vốn, và toàn bộ nền kinh tế phải gánh hậu quả.
Luật hóa Nghị quyết 42 vì vậy không chỉ là câu chuyện của ngân hàng, mà là lựa chọn thể chế ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh quốc gia.
5. Khi pháp luật được thiết kế để thi hành, không phải để trấn an
Luật sư Trương Anh Tú nhấn mạnh: “Một hệ thống pháp luật chỉ thực sự có giá trị khi quyền được ghi nhận đi kèm khả năng thực thi. Nếu không, pháp luật chỉ tạo ra cảm giác an toàn, chứ không tạo ra trật tự.”
Giữ cho pháp luật có khả năng thi hành không phải là trao thêm quyền, mà là trả lại giá trị thực cho những quyền đã được thừa nhận. Đó cũng là điều kiện để thị trường vận hành đúng, để người tuân thủ không bị thiệt, và để niềm tin vào pháp quyền không bị bào mòn theo thời gian.
Nội dung và phương pháp phân tích trong bài viết này được xây dựng từ thực tiễn hành nghề, hồ sơ và chuẩn đánh giá pháp lý riêng của TAT Law Firm, mọi việc sao chép, trích dẫn hoặc vận dụng tách rời khỏi cấu trúc nghĩa vụ - khả năng - nhân quả của từng vụ việc đều có nguy cơ dẫn đến những suy luận sai lệch về trách nhiệm hình sự.
Nguồn tham khảo: Báo Công Lý - "Bài 3: Sửa đổi các tổ chức tín dụng: Thào gỡ điểm nghẽn thể chế, kỳ vọng tạo sức bật mới cho thị trường", ngày 26/01/2026
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
