(Bài viết phát triển từ bài “Lừa dối khách hàng, quảng cáo gian dối sẽ bị phạt tù nặng hơn” đã đăng trên Báo Tuổi trẻ ngày 23/04/2026
1) Quảng cáo gian dối: không còn là “lệch chuẩn” truyền thông
Trong môi trường kinh doanh hiện nay, quảng cáo không chỉ là công cụ tiếp cận khách hàng mà còn trở thành “điểm chạm quyết định” trong hành vi mua sắm. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc làm nổi bật sản phẩm và việc bóp méo sự thật đang ngày càng bị đẩy đi quá xa.
Nhiều hành vi quảng cáo sai sự thật hiện nay không còn dừng ở mức “phóng đại” mang tính tiếp thị. Khi thông tin được xây dựng có chủ đích nhằm tạo niềm tin sai lệch để thúc đẩy giao dịch, bản chất của nó đã chuyển sang hành vi gian dối.
2) Khi quảng cáo trở thành hành vi xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng
Điểm đáng chú ý không nằm ở việc thông tin sai đến đâu, mà nằm ở mục đích phía sau thông tin đó.
Nếu quảng cáo được thiết kế để khiến khách hàng hiểu sai bản chất sản phẩm, từ đó đưa ra quyết định giao dịch, thì hành vi này đã trực tiếp xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng. Ở cấp độ này, quảng cáo không còn là hoạt động truyền thông, mà trở thành một phần của hành vi lừa dối.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp không chỉ “nói quá”, mà còn tạo dựng cả một hệ thống thông tin sai lệch: từ nội dung, hình ảnh đến các yếu tố chứng thực. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho người mua, mà còn làm méo mó môi trường cạnh tranh.
3) Tăng nặng hình phạt: cần nhưng chưa đủ
Đề xuất siết chặt chế tài, thậm chí tăng nặng hình phạt tù đối với hành vi quảng cáo gian dối đang nhận được nhiều sự quan tâm. Tuy nhiên, việc chỉ tập trung vào mức án chưa chắc đã giải quyết được gốc rễ vấn đề.
Với các hành vi mang tính chất kinh tế, mục tiêu xử lý không nên dừng ở việc trừng phạt cá nhân, mà cần hướng tới việc xử lý đúng bản chất thiệt hại và lợi ích mà hành vi đó tạo ra.
4) “Đánh vào lợi ích”: cách tiếp cận hiệu quả hơn
Một trong những điểm quan trọng cần tập trung vào yếu tố thu lợi bất chính.
Theo đó, thay vì chỉ dựa vào hình phạt tù, cần áp dụng mạnh các biện pháp như:
Buộc hoàn trả toàn bộ khoản lợi bất chính
Bồi thường thiệt hại cho người bị ảnh hưởng
Áp dụng chế tài tài chính đủ lớn để triệt tiêu động cơ vi phạm
Cách tiếp cận này đi thẳng vào bản chất của hành vi: nếu không còn khả năng thu lợi, động cơ thực hiện hành vi gian dối cũng sẽ bị loại bỏ.
5) Thách thức lớn: xác định thiệt hại và hậu quả
Một vấn đề thực tiễn được chỉ ra là: việc xác định hành vi vi phạm thường khá rõ, nhưng việc đo lường hậu quả lại phức tạp hơn nhiều.
Nếu không lượng hóa được thiệt hại cụ thể và mức độ hưởng lợi, việc áp dụng chế tài rất dễ rơi vào hai trạng thái:
Hoặc không đủ sức răn đe
Hoặc thiếu công bằng trong xử lý
Điều này đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế pháp lý trong việc đánh giá hậu quả và xác định trách nhiệm bồi hoàn.
6) Cảnh báo cho doanh nghiệp: rủi ro không còn dừng ở uy tín
Ở góc độ quản trị, câu chuyện quảng cáo gian dối không chỉ là vấn đề pháp lý, mà còn là vấn đề chiến lược.
Khi doanh nghiệp đặt mục tiêu tăng trưởng lên trên tính minh bạch, việc “đẩy giới hạn” trong quảng cáo có thể mang lại lợi ích ngắn hạn. Nhưng khi khung pháp lý bắt đầu siết chặt, rủi ro sẽ không còn dừng ở khủng hoảng truyền thông hay mất uy tín.
Hệ quả có thể tiến xa hơn: trách nhiệm tài chính lớn, và trong nhiều trường hợp, là cả trách nhiệm hình sự.
7) Kết luận: không phải cứ “quảng cáo tốt” là an toàn
Thông điệp cốt lõi không nằm ở việc doanh nghiệp có quảng cáo hiệu quả hay không, mà ở chỗ cách họ xây dựng niềm tin với thị trường.
Quảng cáo có thể là công cụ tăng trưởng nhanh nhất. Nhưng nếu niềm tin được xây dựng trên thông tin sai lệch, thì đó cũng chính là điểm bắt đầu của rủi ro pháp lý. Và khi rủi ro đó bị kích hoạt, cái giá phải trả thường lớn hơn rất nhiều so với lợi ích đã đạt được.
Luật sư Trương Anh Tú
Chủ tịch TAT Law Firm
