Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng, tài sản số và tài sản trí tuệ đang trở thành nguồn lực quan trọng của tăng trưởng. Tuy nhiên, khi giá trị đã hình thành nhưng chưa có cơ chế giao dịch phù hợp, dòng vốn không thể lưu thông. Việc thí điểm sàn giao dịch tài sản số vì vậy không chỉ là một bước thử nghiệm thị trường, mà là bài toán thiết kế pháp lý để chuyển hóa giá trị trí tuệ thành nguồn lực kinh tế thực.

Tài sản số và bài toán “có giá trị nhưng chưa có thị trường”

Trong nhiều lĩnh vực như công nghệ, sáng tạo hay đổi mới sáng tạo, giá trị không còn nằm ở tài sản hữu hình mà chuyển sang:

• dữ liệu;

• phần mềm;

• quyền sở hữu trí tuệ;

• các sản phẩm trí tuệ số.

Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại: tài sản có giá trị nhưng không có cơ chế giao dịch tương xứng

Khi thiếu thị trường minh bạch, các tài sản này khó được định giá, chuyển nhượng hoặc huy động vốn. Kết quả là giá trị bị “đóng băng” trong hệ thống, thay vì được đưa vào lưu thông kinh tế.

Luật sư Trương Anh Tú nhận định: “Đối với tài sản số và giao dịch tài sản số, không quản được bằng cấm đoán, chỉ quản được bằng thiết kế thị trường.”

Sàn giao dịch tài sản số: Không chỉ là nền tảng, mà là thiết chế pháp lý

Một sàn giao dịch tài sản số không đơn thuần là hạ tầng công nghệ. Điều cốt lõi nằm ở khung pháp lý đi kèm, bao gồm:

• cơ chế xác lập quyền sở hữu;

• tiêu chuẩn định giá tài sản;

• quy tắc giao dịch và chuyển nhượng;

• cơ chế bảo vệ nhà đầu tư.

Nếu thiếu các yếu tố này, sàn giao dịch sẽ chỉ là nơi kết nối thông tin, mà không thể trở thành thiết chế vận hành thị trường.

Do đó, việc thí điểm sàn giao dịch cần được nhìn nhận như một bước đi trong quá trình thiết kế thể chế cho tài sản số, thay vì chỉ là thử nghiệm công nghệ.

Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm

“Vấn đề không phải là có sàn giao dịch hay không, mà là thiết kế được một cơ chế pháp lý đủ rõ để tài sản trí tuệ có thể trở thành tài sản giao dịch thực sự.”

Theo Luật sư Trương Anh Tú, nếu không xác định rõ quyền, nghĩa vụ và cơ chế chịu trách nhiệm trong giao dịch tài sản số, thị trường sẽ khó hình thành bền vững và dòng vốn khó có thể được khai thông.

Pháp lý đi trước một bước: Điều kiện để dòng vốn vận hành

Trong các thị trường truyền thống, pháp luật thường phát triển cùng với thực tiễn. Tuy nhiên, với tài sản số, nếu pháp lý đi sau:

• rủi ro sẽ tăng cao;

• niềm tin thị trường bị hạn chế;

• nhà đầu tư khó tham gia.

Ngược lại, khi có một khung pháp lý rõ ràng:

• tài sản được định danh;

• quyền sở hữu được bảo đảm;

• giao dịch có thể thực hiện minh bạch.

Đây chính là điều kiện để dòng vốn lớn có thể tham gia vào thị trường tài sản số.

Từ thí điểm đến thiết kế hệ thống

Việc thí điểm sàn giao dịch tài sản số cần được tiếp cận như một quá trình nhiều bước:

1. Xác định đối tượng giao dịch

• tài sản trí tuệ

• tài sản số

• dữ liệu

2. Thiết lập cơ chế pháp lý

• xác lập quyền

• định giá

• chuyển nhượng

3. Kiểm soát rủi ro

• minh bạch thông tin

• bảo vệ nhà đầu tư

• xử lý tranh chấp

4. Mở rộng quy mô

• từ thí điểm sang thị trường chính thức

Chỉ khi các bước này được thiết kế đồng bộ, sàn giao dịch mới có thể trở thành công cụ thúc đẩy nền kinh tế trí tuệ.

Định vị giá trị trí tuệ Việt trong kỷ nguyên mới

Một trong những ý nghĩa quan trọng của việc phát triển sàn giao dịch tài sản số là: giúp định vị lại giá trị trí tuệ Việt Nam

Thay vì chỉ tồn tại dưới dạng ý tưởng hoặc sản phẩm rời rạc, các tài sản trí tuệ có thể:

• được chuẩn hóa;

• được định giá;

• được giao dịch;

• được huy động vốn.

Điều này không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, mà còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững.

Bài toán lớn hơn: Thiết kế thể chế cho nền kinh tế tri thức

Vấn đề cốt lõi không nằm ở một sàn giao dịch cụ thể, mà ở câu hỏi lớn hơn: hệ thống pháp luật đã sẵn sàng cho nền kinh tế tri thức hay chưa?

Một nền kinh tế dựa trên tri thức đòi hỏi:

• cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ hiệu quả;

• thị trường giao dịch minh bạch;

• hệ thống pháp lý có khả năng thích ứng nhanh.

Nếu thiếu các yếu tố này, tài sản trí tuệ sẽ khó trở thành nguồn lực phát triển thực sự.

Kết luận

Thí điểm sàn giao dịch tài sản số không chỉ là một bước đi kỹ thuật, mà là dấu hiệu cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc thiết kế lại khung pháp lý cho nền kinh tế trí tuệ.

Khi tài sản trí tuệ được đặt trong một cơ chế pháp lý rõ ràng, có khả năng giao dịch và huy động vốn, giá trị sẽ không còn bị “đóng băng”, mà trở thành động lực tăng trưởng.

Một hệ thống pháp luật hiệu quả không chỉ bảo vệ quyền, mà còn phải tạo điều kiện để giá trị được lưu thông.

Bài viết về thí điểm sàn giao dịch tài sản số do Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm thực hiện, nhằm phân tích và làm rõ các vấn đề pháp lý trong việc thiết kế thị trường cho tài sản số và tài sản trí tuệ trong bối cảnh kinh tế số.

Nội dung bài viết phản ánh quan điểm nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn của tác giả; việc trích dẫn hoặc sử dụng lại cần dẫn nguồn đầy đủ và bảo đảm tính chính xác của nội dung.

Xem thêm các phân tích chuyên sâu về pháp lý tài sản số, sở hữu trí tuệ và thiết kế thể chế trong kỷ nguyên số tại:

Đưa tài sản số ra khỏi “vùng xám” pháp lý

Tài sản số: Giao dịch được, bảo vệ không

Tài sản số: Định danh, định giá, định quyền - Ba câu hỏi pháp lý cần sớm trả lời