Trong hoạt động quản lý doanh nghiệp nhà nước, điều khó nhất đôi khi không phải là điều hành một dự án đang vận hành tốt.
Thứ tạo ra áp lực lớn hơn nhiều là phải xử lý một dự án đã rơi vào khủng hoảng.
Một nhà máy đầu tư hàng nghìn tỷ đồng nhưng dở dang nhiều năm. Thiết bị nằm phơi mưa nắng. Chi phí lãi vay tiếp tục phát sinh. Dự án không tạo ra dòng tiền nhưng vẫn tiêu tốn nguồn lực duy trì.
Trong những tình huống như vậy, mọi quyết định đều trở nên nhạy cảm.
Tiếp tục đầu tư có thể bị xem là “ném thêm tiền vào chỗ rủi ro”. Nhưng nếu dừng lại, phần vốn nhà nước đã bỏ ra có nguy cơ mất mát rất lớn.
Đó là lý do vì sao nhiều lãnh đạo hiện nay không hẳn sợ dự án thua lỗ bằng việc phải ký quyết định xử lý một dự án thua lỗ.
Khó nhất là ra quyết định khi không còn lựa chọn “an toàn”
Trong môi trường kinh doanh thông thường, doanh nghiệp có thể chấp nhận đóng một dự án không hiệu quả để cắt lỗ.
Nhưng với doanh nghiệp có vốn nhà nước, câu chuyện phức tạp hơn nhiều.
Bởi phía sau mỗi dự án dở dang là tài sản công, là vốn đầu tư, là trách nhiệm quản lý và đôi khi là cả áp lực xã hội liên quan đến việc thất thoát nguồn lực nhà nước.
Nếu tiếp tục triển khai, người ra quyết định phải chịu áp lực về hiệu quả của phần vốn bổ sung sau đó.
Nhưng nếu dừng dự án, họ cũng đối mặt với câu hỏi: ai chịu trách nhiệm cho phần tài sản đang bị bỏ hoang?
Điều khiến các quyết định này trở nên đặc biệt khó là không tồn tại phương án nào thực sự “an toàn”.
Mỗi lựa chọn đều có thể dẫn đến hậu quả nếu kết quả cuối cùng không diễn ra như kỳ vọng.
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm
Áp lực lớn nhất không nằm ở hiện tại, mà nằm ở việc quyết định sẽ bị nhìn lại thế nào trong tương lai
Một đặc điểm rất đặc thù của quản lý vốn nhà nước là nhiều quyết định không chỉ được đánh giá ở thời điểm ban hành.
Chúng còn có thể bị nhìn lại nhiều năm sau đó, khi kết quả cuối cùng của dự án đã rõ ràng hơn.
Một quyết định tiếp tục đầu tư hôm nay có thể được xem là nỗ lực cứu tài sản công nếu dự án phục hồi thành công.
Nhưng chính quyết định đó cũng có thể bị đánh giá theo hướng hoàn toàn khác nếu dự án tiếp tục thất bại.
Đây là áp lực rất lớn đối với người quản lý.
Bởi ở thời điểm ra quyết định, họ phải hành động trong điều kiện dữ liệu chưa hoàn toàn chắc chắn, thị trường có thể thay đổi và khả năng phục hồi của dự án vẫn chỉ nằm ở mức dự báo.
Nhưng nhiều năm sau, quyết định lại thường được nhìn bằng kết quả cuối cùng.
Điều này khiến không ít lãnh đạo rơi vào trạng thái rất khó: càng quyết đoán càng dễ đối mặt với rủi ro trách nhiệm nếu tình huống diễn biến không như kỳ vọng.
“Không quyết” đôi khi cũng là một quyết định
Trong nhiều dự án đình trệ kéo dài, có một thực tế khá phổ biến là hồ sơ liên tục được xin ý kiến, chuyển qua nhiều cấp hoặc kéo dài thời gian xử lý.
Một phần nguyên nhân nằm ở việc người ra quyết định không muốn trở thành người chịu trách nhiệm cuối cùng nếu dự án thất bại.
Điều này tạo ra trạng thái trì hoãn trong quản lý.
Nhưng với các dự án lớn, thời gian đôi khi chính là yếu tố làm thiệt hại tăng nhanh nhất.
Thiết bị xuống cấp theo thời gian. Chi phí tài chính tiếp tục phát sinh. Giá trị tài sản giảm dần. Thị trường thay đổi khiến khả năng phục hồi ngày càng thấp hơn.
Nói cách khác, việc không đưa ra quyết định đôi khi cũng tạo ra hậu quả rất lớn, dù trên giấy tờ có vẻ như “chưa ai làm gì sai”.
Đây cũng là nghịch lý rất khó trong quản trị tài sản công hiện nay.
Quy trình đầy đủ không phải lúc nào cũng giúp người ký cảm thấy an toàn
Trong nhiều hệ thống quản lý hiện nay, hồ sơ thường được xây dựng rất đầy đủ trước khi trình phê duyệt.
Có tư vấn. Có đánh giá tài chính. Có thẩm định. Có nhiều cấp tham gia cho ý kiến.
Nhưng điều khiến nhiều lãnh đạo vẫn e ngại là quy trình không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro nếu kết quả cuối cùng không đạt như kỳ vọng.
Bởi khi dự án thất bại, vấn đề được nhìn lại không chỉ là “đã làm đủ thủ tục hay chưa”.
Điều bị đặt câu hỏi còn là: liệu quyết định đó có thực sự hợp lý trong bối cảnh thời điểm đưa ra hay không.
Đây chính là áp lực rất lớn trong quản lý vốn nhà nước.
Người ký không chỉ cần một bộ hồ sơ đầy đủ.
Họ còn cần niềm tin rằng quyết định mình đưa ra có đủ cơ sở để bảo vệ được trước các đánh giá trong tương lai.
Điều khó nhất của quản lý vốn nhà nước là xử lý rủi ro trong vùng không chắc chắn
Các dự án khủng hoảng thường không có dữ liệu hoàn hảo.
Thị trường thay đổi liên tục. Giá nguyên liệu biến động. Công nghệ có thể lạc hậu. Khả năng phục hồi phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khó dự báo.
Nhưng người quản lý vẫn phải đưa ra quyết định. Và đó chính là điểm khó nhất.
Bởi trong nhiều trường hợp, người ra quyết định không được lựa chọn giữa “thắng” và “thua”.
Họ phải lựa chọn giữa các mức độ rủi ro khác nhau.
Tiếp tục đầu tư có thể cứu được dự án hoặc làm thiệt hại lớn hơn. Dừng lại có thể cắt lỗ hoặc khiến toàn bộ tài sản trở nên vô giá trị.
Trong khi đó, trách nhiệm pháp lý lại thường xuất hiện sau khi kết quả cuối cùng đã xảy ra.
Điều này khiến việc quản lý vốn nhà nước ngày càng trở thành bài toán không chỉ về kinh tế, mà còn về cơ chế bảo vệ người dám ra quyết định trong những tình huống nhiều bất định.
Một hệ thống quản trị hiệu quả không thể chỉ tập trung vào xử lý hậu quả
Điều đáng chú ý là nếu mọi quyết định đều bị nhìn chủ yếu dưới góc độ rủi ro trách nhiệm, hệ thống rất dễ hình thành tâm lý sợ quyết định.
Khi đó, lựa chọn an toàn nhất của nhiều người có thể không phải là tìm giải pháp tốt nhất cho dự án, mà là tránh trở thành người chịu trách nhiệm.
Nhưng với các dự án lớn sử dụng vốn nhà nước, trạng thái trì hoãn kéo dài đôi khi còn tạo ra thiệt hại lớn hơn cả một quyết định sai.
Đó cũng là lý do ngày càng nhiều ý kiến cho rằng quản lý vốn nhà nước hiện nay không chỉ cần cơ chế kiểm soát sai phạm.
Điều quan trọng không kém là tạo ra hành lang đủ rõ ràng để người quản lý có thể ra quyết định trong những tình huống rủi ro mà không bị đẩy vào trạng thái “làm cũng lo, không làm cũng lo”.
Bởi trong các dự án khủng hoảng, điều nguy hiểm nhất đôi khi không phải là một quyết định sai.
Mà là việc cả hệ thống không còn ai muốn quyết định nữa.
Doanh nghiệp và người quản lý không chỉ cần quy trình, mà cần cơ chế kiểm soát rủi ro đủ sâu để bảo vệ quyết định khi bị thanh tra hoặc truy xét lại. Tìm hiểu thêm chuỗi phân tích CRC (Criminal Risk Control) của TAT Law Firm để nhận diện các điểm gãy pháp lý trong quản lý vốn nhà nước, đấu thầu và điều hành doanh nghiệp. https://tatlawfirm.com/crc
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm
Trong các quyết định tiếp tục đầu tư, vấn đề không nằm ở mục tiêu “cứu dự án”, mà nằm ở việc quyết định đó có đủ căn cứ để tự bảo vệ khi bị truy ngược hay không. Khi dự án đã vượt qua điểm kiểm soát, mọi quyết định tiếp theo không còn là vận hành bình thường, mà trở thành quyết định xác nhận rủi ro. Và khi bị đặt lại, câu hỏi không còn là ý định, mà là căn cứ.
Bài viết thuộc bản quyền của TAT Law Firm và Luật sư Trương Anh Tú. Nội dung được xây dựng từ thực tiễn hành nghề và các phân tích độc lập nhằm phục vụ mục tiêu nghiên cứu, trao đổi chuyên môn và nâng cao nhận thức về rủi ro pháp lý trong quản trị doanh nghiệp và quản lý vốn nhà nước.
Mọi hình thức trích dẫn, sử dụng lại hoặc phát hành lại nội dung, dù toàn phần hay một phần, đều cần ghi rõ nguồn “TAT Law Firm – Luật sư Trương Anh Tú” và bảo đảm không làm sai lệch nội dung gốc. TAT không chịu trách nhiệm đối với các cách diễn giải hoặc sử dụng thông tin ngoài bối cảnh bài viết, đặc biệt trong các tình huống mang tính thương mại hoặc tư vấn cụ thể.
