.webp)
Tín dụng xanh đang dần vượt ra khỏi phạm vi một khái niệm mang tính định hướng để trở thành tiêu chuẩn mới của dòng vốn trong nền kinh tế hiện đại. Tuy nhiên, một câu hỏi lớn vẫn được đặt ra: vì sao dù được nhắc đến nhiều và được kỳ vọng cao, dòng vốn này vẫn chưa thực sự lan tỏa mạnh đến khu vực doanh nghiệp?
Đây cũng chính là nội dung trọng tâm được các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp trao đổi tại tọa đàm “Tín dụng xanh - Từ chính sách đến dòng vốn thực tiễn” do Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam và Tạp chí Kinh tế Môi trường tổ chức ngày 28/3 tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Tín dụng xanh: “Dòng máu” của hệ thống kinh tế bền vững
Phát biểu tại tọa đàm, Trương Mạnh Tiến cho biết thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, nơi tăng trưởng không còn được đánh giá đơn thuần bằng tốc độ hay quy mô, mà bằng chất lượng, tính bền vững và khả năng thích ứng với các rủi ro dài hạn.
Trong bối cảnh đó, tăng trưởng xanh từ một xu hướng đã trở thành chuẩn mực. Và trong chuẩn mực này, tài chính xanh – đặc biệt là tín dụng xanh – giữ vai trò như “dòng máu” vận hành toàn bộ hệ thống.
Tại Việt Nam, định hướng này cũng đã được xác lập rõ ràng thông qua cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, cùng với hàng loạt chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững. Bên cạnh đó, sự tham gia của các tổ chức tài chính quốc tế và những bước đi ban đầu trong xây dựng thị trường tín dụng xanh cho thấy nền tảng chính sách đã được hình thành.
Tọa đàm “Khơi thông nguồn vốn xanh cho chu kì phát triển mới ”
Khoảng cách giữa cơ hội và thực tế
Tuy nhiên, nếu nhìn vào thực tế, có thể thấy một nghịch lý rõ ràng: trong khi cơ hội tiếp cận nguồn vốn xanh ngày càng rõ, thì khả năng tiếp cận của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế.
Nguyên nhân không nằm ở một yếu tố riêng lẻ, mà là kết quả của nhiều tầng vấn đề cùng tồn tại.
Trước hết, hệ thống pháp lý và tiêu chuẩn hiện vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Điều này khiến mỗi chủ thể – từ ngân hàng đến doanh nghiệp – có cách hiểu khác nhau về “xanh”, dẫn đến thiếu sự thống nhất trong đánh giá và triển khai.
Bên cạnh đó, tín dụng xanh thường gắn với các khoản đầu tư dài hạn, chịu rủi ro về công nghệ và biến động thị trường. Trong khi đó, hệ thống tài chính vẫn phải đảm bảo an toàn, nên việc thận trọng là điều tất yếu.
Một yếu tố quan trọng khác là năng lực hấp thụ của doanh nghiệp, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn chưa theo kịp các yêu cầu mới về minh bạch, quản trị và đo lường tác động môi trường.
“Khơi thông” không chỉ là tăng vốn
Từ thực tế trên, khái niệm “khơi thông nguồn vốn” được đặt ra không đơn thuần là việc gia tăng quy mô vốn, mà là làm thế nào để dòng vốn có thể vượt qua các điểm nghẽn trong hệ thống.
Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ba chủ thể:
Nhà nước với vai trò hoàn thiện thể chế
Hệ thống tài chính với vai trò dẫn dắt dòng vốn
Doanh nghiệp với vai trò chuyển hóa vốn thành giá trị thực
Giai đoạn hiện nay không còn là lúc đặt câu hỏi “có nên phát triển tín dụng xanh hay không”, mà là lúc phải trả lời câu hỏi “làm thế nào để tín dụng xanh thực sự đi vào đời sống kinh tế”.
Chính sách đã có nhưng cần công cụ thực thi
Việt Nam đã có nền tảng chính sách tương đối đầy đủ cho phát triển tín dụng xanh. Từ các chiến lược quốc gia đến định hướng của Ngân hàng Nhà nước và sự tham gia của các tổ chức tài chính quốc tế, tất cả đều cho thấy sự chuẩn bị bài bản.
Tuy nhiên, khi triển khai vào thực tế, khoảng cách giữa “chính sách trên giấy” và “vận hành thực tế” vẫn còn khá lớn, đặc biệt thể hiện ở việc doanh nghiệp – nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa – gặp khó trong tiếp cận nguồn vốn.
Nguyên nhân là do chính sách xanh mang tính đặc thù: không chỉ điều chỉnh hành vi kinh tế mà còn yêu cầu thay đổi cấu trúc sản xuất. Do đó, nếu chỉ dừng ở định hướng mà thiếu công cụ cụ thể, chính sách sẽ khó phát huy hiệu quả.
Những điểm nghẽn mang tính cấu trúc
Một trong những rào cản lớn hiện nay là thiếu hệ thống tiêu chí và tiêu chuẩn thống nhất. Khi chưa có chuẩn chung, việc xác định dự án “xanh” vẫn mang tính tương đối, gây khó cho cả ngân hàng lẫn doanh nghiệp.
Ngoài ra, cơ chế chia sẻ rủi ro chưa phát huy hiệu quả. Các dự án xanh thường có vòng đời dài, chi phí lớn và chịu nhiều yếu tố bất định, trong khi ngân hàng vẫn phải đảm bảo an toàn tín dụng. Nếu thiếu các công cụ như quỹ bảo lãnh hay cơ chế hỗ trợ, dòng vốn khó có thể mở rộng.
Bên cạnh đó, năng lực doanh nghiệp cũng là một điểm nghẽn đáng kể. Nhiều doanh nghiệp chưa đủ nguồn lực để xây dựng hệ thống quản trị, đo lường và báo cáo theo tiêu chuẩn xanh, dẫn đến không đáp ứng được yêu cầu của tổ chức tài chính.
Góc nhìn pháp lý: “Luật chơi” đã thay đổi
Ở góc độ pháp lý, Luật sư Trương Anh Tú cho rằng nếu doanh nghiệp chỉ nhìn tín dụng xanh như một gói vay ưu đãi, thì có thể đang hiểu sai bản chất.
Tín dụng xanh không phải là một dòng vốn mới, mà là cách phân loại lại rủi ro và cơ hội trong nền kinh tế. Khi cách phân loại thay đổi, “luật chơi” cũng thay đổi theo.
Đây không phải là cuộc chơi mà doanh nghiệp chỉ cần tham gia sớm, mà là cuộc chơi đòi hỏi phải hiểu đúng và chuẩn bị đủ sớm. Đến một thời điểm nhất định, vấn đề không còn là tiếp cận vốn, mà là khả năng tồn tại trên thị trường.
Khoảng cách giữa ngân hàng và doanh nghiệp
Từ thực tế doanh nghiệp, nhiều ý kiến cho rằng không ít dự án bị từ chối không phải vì không “xanh”, mà vì không chứng minh được tính “xanh” theo yêu cầu của ngân hàng.
Ngoài ra, việc chưa quen với cách trình bày dự án theo ngôn ngữ tài chính cũng khiến nhiều doanh nghiệp không vượt qua được quá trình thẩm định.
Điều này phản ánh một khoảng cách về cách tiếp cận:
Doanh nghiệp nhìn dự án từ góc độ kỹ thuật
Ngân hàng nhìn từ góc độ rủi ro và dòng tiền
Nếu không có “ngôn ngữ chung”, dòng vốn sẽ khó được kết nối.
Cần sự thay đổi từ cả hai phía
Từ phía doanh nghiệp, cần đầu tư nhiều hơn vào hệ thống quản trị, dữ liệu và khả năng minh bạch thông tin.
Trong khi đó, các tổ chức tài chính cũng cần:
Hoàn thiện công cụ đánh giá
Đơn giản hóa quy trình hợp lý
Tăng cường đối thoại với doanh nghiệp
Bởi lẽ, tín dụng xanh không chỉ là câu chuyện của vốn, mà là câu chuyện của sự hiểu nhau giữa các chủ thể.
Kết luận
Tọa đàm “Tín dụng xanh - Từ chính sách đến dòng vốn thực tiễn” đã cho thấy một bức tranh rõ nét: nền tảng đã có, nhưng để dòng vốn thực sự vận hành hiệu quả, cần tháo gỡ các điểm nghẽn mang tính hệ thống.
Khi chính sách, tài chính và doanh nghiệp có thể “nói cùng một ngôn ngữ”, dòng vốn xanh sẽ không cần thúc đẩy, mà tự nhiên sẽ được khơi thông.
Chuỗi bài viết do Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm thực hiện, nhằm phân tích các xu hướng pháp lý và cấu trúc thị trường trong bối cảnh chuyển dịch tiêu chuẩn toàn cầu.
Nội dung được phát triển từ tham luận chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, phục vụ mục đích nghiên cứu và trao đổi. Khi trích dẫn, đề nghị ghi rõ nguồn “TAT Law Firm” và tên tác giả.
Xem thêm các bài viết liên quan:
Nguồn vốn xanh là gì? Vì sao doanh nghiệp khó tiếp cận dù cơ hội rất lớn?
Khơi thông nguồn vốn xanh cho doanh nghiệp: Từ nhận thức đến hành động thực chất
Vì sao doanh nghiệp khó tiếp cận tín dụng xanh? Góc nhìn pháp lý và thể chế
