Trong thời gian gần đây, tín dụng xanh thường được nhắc đến như một nguồn vốn ưu đãi lớn đang “chờ” doanh nghiệp tiếp cận. Nhiều kỳ vọng được đặt ra rằng chỉ cần có chính sách và dòng tiền, quá trình chuyển đổi xanh sẽ tự động diễn ra.
Tuy nhiên, cách hiểu này có thể đang bỏ qua một vấn đề quan trọng: tín dụng xanh không phải là dòng vốn thiếu, mà là dòng vốn không dễ đi qua hệ thống. Và nếu không nhìn đúng bản chất này, câu chuyện “khơi thông vốn xanh” sẽ tiếp tục bị đặt sai điểm.
TÍN DỤNG XANH LÀ GÌ VÀ KHÔNG PHẢI LÀ GÌ?
Tín dụng xanh là hình thức cấp vốn được thiết kế để tài trợ cho các hoạt động có tác động tích cực đến môi trường và phát triển bền vững, trong đó việc đánh giá không chỉ dựa trên khả năng trả nợ, mà còn dựa trên mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị.
Tuy nhiên, cần làm rõ một điểm: Tín dụng xanh không phải là một “gói vốn ưu đãi đơn thuần” mà là một cơ chế phân loại lại rủi ro trong hệ thống tài chính
Điều này có nghĩa:
Không phải cứ có dự án là có vốn
Mà phải là dự án được hiểu đúng – đo lường được và được tin
Luật sư Trương Anh Tú, Chủ tịch TAT Law Firm
1. KHÔNG PHẢI CỨ CÓ CHÍNH SÁCH LÀ DÒNG VỐN SẼ CHẢY
Việt Nam đã có:
Cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050
Chiến lược tăng trưởng xanh
Sự tham gia của các tổ chức tài chính quốc tế
Những yếu tố này cho thấy: Định hướng chính sách đã rõ
Tuy nhiên, một hiểu lầm phổ biến là: Khi định hướng đã rõ, dòng vốn sẽ tự động vận hành
Trên thực tế:
Chính sách chỉ tạo khung
Dòng vốn chỉ vận hành khi hệ thống trung gian hoạt động hiệu quả
2. ĐIỂM NGHẼN KHÔNG NẰM Ở VỐN, MÀ Ở CẤU TRÚC HỆ THỐNG
Nếu nhìn sâu hơn, có thể thấy tín dụng xanh đang bị “tắc” ở ba lớp:
(1) Thiếu thống nhất trong cách hiểu “xanh”
Hiện nay:
Ngân hàng hiểu “xanh” theo tiêu chí rủi ro
Doanh nghiệp hiểu “xanh” theo hoạt động sản xuất
Nhà đầu tư hiểu “xanh” theo tiêu chuẩn quốc tế
Khi không có hệ quy chiếu chung:
Việc đánh giá trở nên thiếu nhất quán
Dòng vốn khó được phê duyệt
(2) Rủi ro dài hạn khiến hệ thống tài chính thận trọng
Tín dụng xanh có đặc điểm:
Gắn với công nghệ mới
Chu kỳ dài
Biến động thị trường lớn
Trong khi đó:
Hệ thống tài chính phải đảm bảo an toàn
Kết quả:
Không phải ngân hàng “không muốn cho vay”
Mà là không thể đánh giá rủi ro một cách chắc chắn
(3) Doanh nghiệp chưa “dịch” được mình sang ngôn ngữ tài chính
Một thực tế quan trọng:
Nhiều doanh nghiệp có dự án tốt
Nhưng không tiếp cận được vốn
Lý do:
Không đo lường được tác động
Không có dữ liệu rõ ràng
Không giải trình được theo tiêu chí ESG
Vấn đề không nằm ở chất lượng dự án, mà ở cách dự án được trình bày và hiểu
3. “KHƠI THÔNG” KHÔNG PHẢI LÀ TĂNG VỐN
Khái niệm “khơi thông vốn xanh” thường bị hiểu sai theo hướng: Tăng thêm nguồn vốn
Tuy nhiên, bản chất của “khơi thông” là: Làm cho dòng vốn có thể đi qua các điểm nghẽn
Điều này đòi hỏi một cấu trúc phối hợp:
Nhà nước – Thiết kế thể chế
Chuẩn hóa tiêu chí ESG
Hoàn thiện khung pháp lý
Xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro
Hệ thống tài chính – Thiết kế công cụ
Phát triển phương pháp đánh giá phù hợp
Điều chỉnh theo thực tiễn Việt Nam
Tránh áp dụng máy móc mô hình quốc tế
Doanh nghiệp – Thiết kế lại chính mình
Minh bạch hóa hoạt động
Đo lường được giá trị
Cấu trúc lại cách trình bày
4. RỦI RO LỚN NHẤT: HIỂU SAI BẢN CHẤT CUỘC CHƠI
Một rủi ro đáng chú ý là: Doanh nghiệp cho rằng tín dụng xanh là “cơ hội thêm”
Trong khi thực tế:
Đây là cơ chế sàng lọc mới của thị trường
Là “giấy thông hành” trong chuỗi giá trị toàn cầu
Hệ quả của việc hiểu sai:
Không chuẩn bị kịp
Bị loại khỏi chuỗi cung ứng
Mất khả năng tiếp cận thị trường
5. TÍN DỤNG XANH: KHÔNG PHẢI CÂU CHUYỆN VAY VỐN
Ở cấp độ sâu hơn: Tín dụng xanh không phải là câu chuyện tài chính đơn thuần mà là câu chuyện về năng lực cạnh tranh
Điều này cho thấy: Vấn đề không còn là “có vay được hay không” mà là có còn được tham gia thị trường hay không
Trong bối cảnh chuyển đổi xanh toàn cầu, câu hỏi không còn là liệu có đủ vốn hay không, mà là liệu hệ thống đã sẵn sàng để dòng vốn vận hành hiệu quả hay chưa. Tín dụng xanh, xét đến cùng, không phải là một nguồn lực đang chờ được phân bổ, mà là một cơ chế đang lựa chọn doanh nghiệp phù hợp với “luật chơi” mới. Và trong quá trình đó, vấn đề không chỉ nằm ở chính sách hay thị trường riêng lẻ, mà ở cách toàn bộ hệ thống được thiết kế để dòng vốn có thể đi qua – nơi vai trò của luật sư và chuyên gia không dừng ở việc giải thích quy định, mà ở khả năng tham gia kiến tạo cấu trúc vận hành của nền kinh tế.
Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm
Chuỗi bài viết do Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm thực hiện, nhằm phân tích các xu hướng pháp lý và cấu trúc thị trường trong bối cảnh chuyển dịch tiêu chuẩn toàn cầu.
Nội dung được phát triển từ tham luận chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, phục vụ mục đích nghiên cứu và trao đổi. Khi trích dẫn, đề nghị ghi rõ nguồn “TAT Law Firm” và tên tác giả.
Xem thêm bài viết tại:
ESG và tín dụng xanh: Vì sao lợi thế không nằm ở vốn?
Mỏ bị dừng khai thác: Doanh nghiệp cần làm gì để tránh rủi ro pháp lý và thiệt hại tài sản?
