Viết cho chính mình và cho những người trẻ trong nghề. Một chút tự sự không phải để kể khổ, mà để giữ cho chữ nghĩa không trôi đi quá dễ dàng.
Có những nghề được phép sai số. Có những lĩnh vực chấp nhận dung sai. Nhưng nghề luật - xin lỗi, không phải chỗ để “gần đúng cũng được”. Trong nghề này, GẦN ĐÚNG TỨC LÀ SAI. Không phải sai lầm ồn ào, mà là kiểu sai âm thầm, kiểu sai không ai phát hiện lúc đầu, nhưng đến khi lộ ra thì không cứu được nữa.
Tôi từng sửa một bản hợp đồng đến lần thứ mười bảy. Không đùa đâu: 17 lần. Không phải vì người viết quá tệ, mà vì mỗi lần đọc lại, tôi vẫn thấy có thứ chưa yên tâm. Một dấu, một từ, một câu chưa “có hậu”. Có thể không ai để ý, nhưng nếu có tranh chấp, những cái “gần đúng” ấy chính là điểm bị khoét vào đầu tiên. Và tôi sửa. Không để thể hiện quyền lực. Mà để bảo vệ kết quả, thứ mà sau này, có thể phải mang ra toà để sống chết với từng câu chữ.
LÀM NGHỀ LUẬT - KHÔNG ĐƯỢC QUYỀN PHỎNG ĐOÁN.
Có lần khác, một văn bản gửi cơ quan nhà nước bị tôi gạch gần hết. Cô nhân viên trẻ chỉ cười nhẹ, không nói gì, rồi hôm sau viết lại. Từ hôm đó, không còn văn bản nào của cô ấy sơ sài nữa. Không phải vì tôi nghiêm. Mà vì khi bạn hiểu giá trị của từng chữ, bạn sẽ không còn muốn “làm cho xong”.
Nghề này không ưa ồn ào, nhưng lại nghiêm khắc đến từng hơi thở. Sai một chữ, mất một vụ. Sai một chữ, là đủ để thân chủ trả giá.
Sai mà không nhận ra, thì đến khi gặp tòa mới biết: “trước đây mình đã buông tay hơi sớm”.
TRONG NGHỀ PHÁP LÝ, KHÔNG GIAN CHO “XẤP XỈ” CHÍNH LÀ KẼ HỞ CHO RỦI RO.
Tôi không khó tính đâu. Cũng chẳng phải người thích soi mói. Nhưng tôi tin, chính xác không phải để chứng minh mình giỏi, mà để giữ gìn một thứ: trật tự pháp lý. Nói nôm na: để không ai phải ngồi cãi nhau chỉ vì một cái dấu chấm.
Nhiều bạn trẻ thông minh, viết lanh lẹ, lý luận ổn. Nhưng rất tiếc, hay mắc một căn bệnh: gần đúng thì được rồi. Mà đã “gần đúng là được” thì mãi mãi không làm nghề sâu được. Bởi nghề này, càng đi lâu, càng hiểu rõ một chuyện: chữ nghĩa mà không vững, thì lý lẽ cũng rách theo.
NÓI NGẮN GỌN: ĐỪNG BIẾN SỰ BAO DUNG CỦA NGƯỜI KHÁC THÀNH CÁI CỚ CHO SỰ DỄ DÃI CỦA MÌNH.
Làm sếp, nhiều lúc chả thích sửa đâu. Có khi sửa 2-3 lần là muốn tự viết lại cho xong. Nhanh hơn, đỡ mệt hơn. Nhưng lại nghĩ: nếu hôm nay mình làm thay, thì ngày mai ai học? Nên lại ngồi, lại sửa, rồi gõ dấu chấm cuối cùng với một tiếng thở ra.
Giữa “hành” và “dẫn”, chỉ có một chữ: trách nhiệm. Giữa “gần đúng” và “đúng thật”, có khi là cả một vụ kiện.
Có người hỏi tôi: “Sao anh làm nghề bao năm vẫn sửa kỹ thế, từng câu, từng chữ?”
Tôi không nói dài. Chỉ nghĩ thầm: SAI 1 CHỮ, LỆCH CẢ 1 ĐỜI. KHÔNG KIÊN NHẪN, THÌ LÀM NGHỀ NÀY LÀM GÌ?
Rồi lại cầm bút, Gạch nhẹ 1 dòng, không phải vì thích sửa, mà vì VĂN BẢN CÒN SAI, NGHĨA LÀ NGƯỜI LUẬT CÒN NỢ ĐỜI.
Luật sư Trương Anh Tú
