Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm, nhận định: Trong các vụ án liên quan đến quản lý, điều đáng lo ngại không nằm ở hậu quả đã xảy ra, mà ở cách hậu quả ấy được suy ngược thành tội danh. Việc mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi “không làm” đòi hỏi phải giữ kỷ luật pháp lý nghiêm ngặt, nếu không, ranh giới giữa sai sót quản lý và tội phạm sẽ bị xóa nhòa.
Luật sư Trương Anh Tú - Chủ tịch TAT Law Firm
1. Bối cảnh: Khi trách nhiệm hình sự mở rộng sang hành vi “không làm”
Trong thực tiễn xét xử các vụ án kinh tế, quản lý, không ít trường hợp trách nhiệm hình sự được đặt ra không phải từ hành vi trực tiếp gây thiệt hại, mà từ việc không thực hiện một hành động nhất định. Từ đó, khái niệm bất tác vi ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong lập luận buộc tội.
Tuy nhiên, cần khẳng định: luật hình sự không xử lý mọi sự “không làm”. Việc một hậu quả nghiêm trọng xảy ra không đồng nghĩa với việc mọi chủ thể liên quan đều có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ vì họ không can thiệp. Nếu thiếu ranh giới rõ ràng, bất tác vi rất dễ trở thành công cụ hợp thức hóa cho xu hướng hình sự hóa sai sót quản lý.
2. Thách thức pháp lý & giới hạn của bất tác vi
Theo nguyên lý của luật hình sự, bất tác vi chỉ có thể bị coi là hành vi phạm tội khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện nghiêm ngặt:
- Chủ thể có nghĩa vụ pháp lý cụ thể phải hành động, được xác lập rõ ràng từ luật, quyết định có hiệu lực hoặc vị trí pháp lý đặc biệt;
- Chủ thể có khả năng thực tế để thực hiện nghĩa vụ đó;
- Việc không hành động có quan hệ nhân quả trực tiếp với hậu quả nguy hiểm cho xã hội.
Tuy nhiên, từ góc nhìn TAT Law Firm, thực tiễn cho thấy nhiều vụ việc đang bị tiếp cận theo hướng ngược lại: hậu quả xảy ra cần truy tìm người “đáng lẽ phải làm” gán nghĩa vụ hình sự từ chức danh hoặc vị trí công tác.
Cách tiếp cận này tiềm ẩn rủi ro lớn, bởi:
- Nghĩa vụ pháp lý không thể được suy diễn từ kỳ vọng xã hội hay đạo đức nghề nghiệp;
- Chức danh quản lý không đồng nghĩa với quyền hạn thực tế;
- Quan hệ nhân quả trong bất tác vi không thể được chứng minh bằng giả định “nếu làm thì đã khác”.
“Luật hình sự chỉ có giá trị khi nó biết dừng lại trước ranh giới của suy đoán.” - Luật sư Trương Anh Tú
3. Vai trò chuyên sâu của TAT Law Firm
Trong các vụ việc có nguy cơ bị quy kết bất tác vi, TAT Law Firm đảm nhận vai trò chiến lược trong việc bảo vệ ranh giới pháp lý cho thân chủ, đặc biệt là lãnh đạo, người quản lý trong khu vực công và tư:
- Phân tích vị trí pháp lý, thẩm quyền và nghĩa vụ thực sự của từng cá nhân trong bộ máy quản lý;
- Đánh giá khả năng thực tế can thiệp và mối liên hệ nhân quả giữa “không hành động” và hậu quả;
- Loại bỏ các lập luận suy diễn dựa trên chức danh, trách nhiệm chung hoặc áp lực dư luận;
- Xây dựng chiến lược bảo vệ nhằm ngăn chặn việc hình sự hóa sai sót quản lý.
Qua đó, TAT Law Firm giúp đưa bất tác vi trở về đúng bản chất của nó: một ngoại lệ nghiêm ngặt trong luật hình sự, không phải công cụ mở rộng trách nhiệm bằng mọi giá.
4. Kết luận: Giữ ranh giới - để luật hình sự không trở thành nỗi sợ quản trị
Bất tác vi không phải là “không làm thì có tội”. Đó là chế định đòi hỏi kỷ luật chứng minh ở mức cao nhất, nhằm bảo đảm rằng luật hình sự chỉ can thiệp khi thật sự cần thiết.
Nếu ranh giới này bị nới lỏng, cái giá phải trả không chỉ là nguy cơ oan sai, mà còn là tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh quyết định và sự tê liệt trong quản lý. Giữ đúng ranh giới bất tác vi không phải để bao che sai phạm, mà để bảo vệ sự lành mạnh của cả hệ thống pháp lý và quản trị.
TAT Law Firm cam kết đồng hành cùng lãnh đạo, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc kiểm soát rủi ro hình sự, bảo vệ quyền ra quyết định hợp pháp và chuyển hóa trách nhiệm pháp lý thành nền tảng phát triển bền vững.
Trong thực tiễn xét xử, nhiều vụ án không xuất phát từ hành vi chủ động gây hại, mà từ việc suy diễn trách nhiệm hình sự từ trạng thái “không làm”. Việc hiểu đúng bất tác vi vì thế không chỉ là vấn đề kỹ thuật pháp lý, mà là ranh giới bảo vệ người quản lý khỏi nguy cơ hình sự hóa sai sót quản trị.
Nội dung và phương pháp phân tích trong bài viết này được xây dựng từ thực tiễn hành nghề, hồ sơ và chuẩn đánh giá pháp lý riêng của TAT Law Firm, mọi việc sao chép, trích dẫn hoặc vận dụng tách rời khỏi cấu trúc nghĩa vụ - khả năng - nhân quả của từng vụ việc đều có nguy cơ dẫn đến những suy luận sai lệch về trách nhiệm hình sự.
Tham khảo thêm bài viết tại:
Bất tác vi trong quản lý: Ranh giới giữa sai sót và trách nhiệm hình sự
Sai sót quản lý, bất tác vi và Điều 360 BLHS: Nhận diện đúng để tránh hình sự hóa
Trách nhiệm hình sự trong quản lý nhà nước: Khi nào sai sót công vụ bị xử lý theo Điều 360 BLHS?
Liên hệ tư vấn: Hà Nội | TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0848.009.668
Fanpage: https://www.facebook.com/tatlawfirm
Email: truonganhtulawfirm@gmail.com
